Thế Giới
Lật đổ chế độ có thể là mục tiêu thật sự của ông Trump ở Iran
📅 9/3/2026👁️ 2 lượt xem⏱️ 14 phút đọc
Loạt mục tiêu an ninh bị tấn công trong ngày thứ 10 chiến sự cho thấy Mỹ đang muốn làm suy yếu bộ máy nhà nước Iran, mở đường cho kịch bản thay đổi chế độ.
Quân đội Israel ngày 9/3 cho biết họ đã phóng tên lửa vào Bộ chỉ huy An ninh Nội địa tại thành phố Isfahan, trụ sở cảnh sát, các cơ sở khác của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) và lực lượng dân quân Basij ở miền trung Iran. Những cơ quan này đều được coi là trụ cột với chế độ của Cộng hòa Hồi giáo Iran.
Quân đội Israel cho biết hoạt động này là một phần trong nỗ lực "làm tăng thêm thiệt hại đối với cấu trúc và nền tảng cốt lõi của chế độ Iran". Đây là đợt tập kích đầu tiên Israel công bố kể từ khi ông Mojtaba Khamenei được bầu làm Lãnh tụ Tối cao Iran ngày 8/3.
Tuần trước, Bộ Quốc phòng Mỹ cũng công bố danh sách các mục tiêu quân sự ở Iran, trong đó các cuộc không kích tập trung phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và hạt nhân, cũng như phương tiện hải quân Iran.
Tuy nhiên, mục tiêu dường như không chỉ có vậy. Mỹ cũng đã tăng cường phóng tên lửa vào các mục tiêu an ninh, vốn được giới lãnh đạo Iran sử dụng để bảo vệ sự tồn vong của chế độ.
Người đàn ông mang theo lá cờ Iran đi tới đống đổ nát của cơ sở cảnh sát bị tập kích ở Tehran ngày 4/3. Ảnh:
AP
Phân tích từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) và Dự án Các mối đe dọa nghiêm trọng (CTP) ở Mỹ cho thấy ít nhất 123 trụ sở, doanh trại và căn cứ địa phương của IRGC và Basij đã bị nhắm mục tiêu. Lực lượng cảnh sát khu vực, chủ yếu ở vùng thủ đô quanh Tehran và ở miền Tây Iran, cũng trong tầm ngắm.
Nicholas Carl, thành viên CTP, cho biết điều này cho thấy ngoài các mục tiêu quân sự, chiến dịch của Mỹ dường như đang "dọn đường" cho một cuộc nổi dậy trong lòng Iran. "Khi nhắm vào các nhóm này, chúng ta đang làm suy yếu khả năng giám sát và trấn áp người dân của chính phủ Iran", Carl nói.
Điều này cho thấy mục tiêu của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong chiến dịch hiện nay không chỉ nhắm vào chương trình tên lửa, hạt nhân của Iran, mà còn đặt nền móng cho mục tiêu thay đổi chế độ, theo Carl.
Ông Trump và các trợ lý hàng đầu thời gian qua đưa ra những thông điệp không nhất quán về mục tiêu chiến dịch, từ kêu gọi thay đổi chế độ cho đến yêu cầu linh hoạt hơn, như để Cộng hòa Hồi giáo vẫn tồn tại nhưng với một ban lãnh đạo thân thiện hơn với Mỹ.
Rob Malley, đặc phái viên Mỹ về Iran dưới thời Tổng thống Joe Biden, cho biết chiến dịch kéo dài có thể khiến "chế độ sụp đổ theo cách nó không còn có thể quản trị toàn bộ đất nước một cách thực sự và hiệu quả".
"Những gì ông Trump đang nói lúc này cho thấy viễn cảnh về chiến dịch cực kỳ tham vọng, kéo dài và đầy rủi ro. Theo ông Trump, nó chỉ có thể kết thúc khi Iran đầu hàng, nhưng điều này rất khó xảy ra", Malley nói.
Cựu quan chức Mỹ nói thêm chiến dịch của Mỹ có thể đã bắt đầu phát huy tác dụng, khi hệ thống liên lạc của Iran bị xâm nhập và các quan chức cấp cao nước này không thể nhóm họp mà không bị Mỹ hay Israel phát hiện.
"Chế độ có thể vẫn tồn tại nhưng suy yếu và tổn thất nặng nề, khiến họ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc quản lý một đất nước ngày càng chia rẽ và hỗn loạn. Hoặc là chế độ đó không còn khả năng quản trị nữa", ông dự đoán.
Khói bốc lên sau vụ tập kích ở Tehran ngày 3/3. Ảnh:
AP
Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tập kích Iran ngày 28/2. Sau 10 ngày, chiến dịch được đánh giá là thành công trong mục tiêu phá hủy năng lực quân sự của Iran, với ước tính kho tên lửa đạn đạo của nước này giảm 90% và UAV giảm 83%. Hơn 30 tàu hải quân Iran, gồm cả những phương tiện được sử dụng làm bệ phóng cho UAV, đã bị phá hủy. Đây là tổn thất đáng kể đối với lực lượng hải quân nước này.
Elliott Abrams, người từng là đặc phái viên của Tổng thống Trump về Iran năm 2020, cho rằng Washington hoàn toàn có thể tuyên bố chiến thắng dựa trên những kết quả này.
"Iran sẽ ngày càng suy yếu khi cạn kiệt nguồn lực và tiếp tục bị tập kích nhiều mục tiêu trọng yếu. Do đó, tôi không cho rằng sẽ cần đến một chiến dịch kéo dài", Abrams nói.
Tuy nhiên, kịch bản này đồng nghĩa với việc chế độ của Iran hiện tại tiếp tục tồn tại, mở ra viễn cảnh một chính phủ mới mang tư tưởng phục thù sẽ tái thiết lực lượng và trấn áp mạnh tay các phong trào trong nước. Theo Abrams, kết cục như vậy có thể gây làn sóng bất bình với ông Trump, nhất là khi Mỹ đã chịu tổn thất về người trong chiến đấu.
Trong bài phát biểu công bố chiến dịch, ông Trump từng gửi thông điệp tới người Iran, kêu gọi họ ở yên trong nhà cho đến khi chiến dịch kết thúc và sau đó hãy chớp lấy thời cơ để giành chính quyền.
"Trong nhiều năm, các bạn đã yêu cầu sự giúp đỡ của Mỹ. Nhưng các bạn chưa bao giờ nhận được. Không tổng thống nào sẵn sàng làm điều mà tôi sẵn sàng làm tối nay. Giờ đây các bạn có một tổng thống đang trao cho các bạn điều các bạn mong muốn. Vậy hãy xem các bạn sẽ phản ứng thế nào", ông nói.
Tại trụ sở Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm 5/3, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói với các phóng viên rằng ông Trump vẫn giữ lời hứa ban đầu với người dân Iran, đó là sẽ có thời điểm cho một cuộc nổi dậy.
"Không ai làm nhiều hơn Tổng thống Trump để mang lại cơ hội cho những người muốn một Iran tự do. Như ông ấy đã nói ngay từ đầu, đừng xuống đường biểu tình khi bom đang rơi ở Tehran và những nơi khác. Sẽ có lúc ông ấy hoặc chính họ nhận thấy đã đến thời điểm tận dụng lợi thế đó", ông Hegseth nói.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, đồng minh thân cận của Tổng thống Donald Trump, không che giấu mục tiêu này.
"Khi chế độ Iran sụp đổ, chúng ta sẽ có một Trung Đông mới, và chúng ta sẽ kiếm được bộn tiền. Sẽ không còn ai dám đe dọa Eo biển Hormuz nữa. Tổng thống Trump đang cứu thế giới khỏi hỗn loạn thực sự", ông Graham nói.
Một đồn cảnh sát ở Tehran bị san phẳng sau đòn không kích của Mỹ - Israel vào Iran ngày 3/3. Ảnh:
AFP
Tuy nhiên, Suzanne Maloney, phó chủ tịch chương trình chính sách đối ngoại tại Viện Brookings kiêm chuyên gia về Iran, cảnh báo rằng chính quyền Trump có thể đang quá tự tin về kịch bản thay đổi chế độ ở Iran chỉ bằng các cuộc không kích.
Maloney nhận định dù Mỹ, Israel tiến hành không kích bao lâu đi chăng nữa, chính quyền Iran nhiều khả năng vẫn sẽ trụ vững, đồng thời "đủ khả năng áp đảo và đối phó với bất kỳ thách thức nào từ bên trong".
Tuy nhiên, một chiến dịch kéo dài và được tiến hành có hệ thống có thể làm thay đổi đánh giá đó, thậm chí có thể đòi hỏi sự can thiệp của bộ binh trên thực địa. Ông Trump cũng đã nhiều lần tuyên bố không loại trừ phương án triển khai bộ binh tới Iran.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 5/3 tuyên bố nước này không sợ bộ binh Mỹ tiến vào và "đã sẵn sàng cho cuộc chiến". Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani cũng cảnh báo lực lượng vũ trang nước này "sẵn sàng tiêu diệt và bắt giữ hàng nghìn binh lính Mỹ để buộc giới chức Mỹ chuốc lấy ô nhục".
"Tất nhiên, nhiều tháng chiến tranh toàn diện có thể làm sụp đổ chính phủ ở Iran", Maloney nói. "Nhưng tôi không nghĩ đó sẽ là sự chuyển giao quyền lực ổn định, mà có thể sẽ có khoảng trống quyền lực nguy hiểm trong một thời gian tại trung tâm Trung Đông".
Thanh Tâm
(Theo
LA Times, AFP, Reuters
)
Quân đội Israel cho biết hoạt động này là một phần trong nỗ lực "làm tăng thêm thiệt hại đối với cấu trúc và nền tảng cốt lõi của chế độ Iran". Đây là đợt tập kích đầu tiên Israel công bố kể từ khi ông Mojtaba Khamenei được bầu làm Lãnh tụ Tối cao Iran ngày 8/3.
Tuần trước, Bộ Quốc phòng Mỹ cũng công bố danh sách các mục tiêu quân sự ở Iran, trong đó các cuộc không kích tập trung phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo, máy bay không người lái và hạt nhân, cũng như phương tiện hải quân Iran.
Tuy nhiên, mục tiêu dường như không chỉ có vậy. Mỹ cũng đã tăng cường phóng tên lửa vào các mục tiêu an ninh, vốn được giới lãnh đạo Iran sử dụng để bảo vệ sự tồn vong của chế độ.
Người đàn ông mang theo lá cờ Iran đi tới đống đổ nát của cơ sở cảnh sát bị tập kích ở Tehran ngày 4/3. Ảnh:
AP
Phân tích từ Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) và Dự án Các mối đe dọa nghiêm trọng (CTP) ở Mỹ cho thấy ít nhất 123 trụ sở, doanh trại và căn cứ địa phương của IRGC và Basij đã bị nhắm mục tiêu. Lực lượng cảnh sát khu vực, chủ yếu ở vùng thủ đô quanh Tehran và ở miền Tây Iran, cũng trong tầm ngắm.
Nicholas Carl, thành viên CTP, cho biết điều này cho thấy ngoài các mục tiêu quân sự, chiến dịch của Mỹ dường như đang "dọn đường" cho một cuộc nổi dậy trong lòng Iran. "Khi nhắm vào các nhóm này, chúng ta đang làm suy yếu khả năng giám sát và trấn áp người dân của chính phủ Iran", Carl nói.
Điều này cho thấy mục tiêu của chính quyền Tổng thống Donald Trump trong chiến dịch hiện nay không chỉ nhắm vào chương trình tên lửa, hạt nhân của Iran, mà còn đặt nền móng cho mục tiêu thay đổi chế độ, theo Carl.
Ông Trump và các trợ lý hàng đầu thời gian qua đưa ra những thông điệp không nhất quán về mục tiêu chiến dịch, từ kêu gọi thay đổi chế độ cho đến yêu cầu linh hoạt hơn, như để Cộng hòa Hồi giáo vẫn tồn tại nhưng với một ban lãnh đạo thân thiện hơn với Mỹ.
Rob Malley, đặc phái viên Mỹ về Iran dưới thời Tổng thống Joe Biden, cho biết chiến dịch kéo dài có thể khiến "chế độ sụp đổ theo cách nó không còn có thể quản trị toàn bộ đất nước một cách thực sự và hiệu quả".
"Những gì ông Trump đang nói lúc này cho thấy viễn cảnh về chiến dịch cực kỳ tham vọng, kéo dài và đầy rủi ro. Theo ông Trump, nó chỉ có thể kết thúc khi Iran đầu hàng, nhưng điều này rất khó xảy ra", Malley nói.
Cựu quan chức Mỹ nói thêm chiến dịch của Mỹ có thể đã bắt đầu phát huy tác dụng, khi hệ thống liên lạc của Iran bị xâm nhập và các quan chức cấp cao nước này không thể nhóm họp mà không bị Mỹ hay Israel phát hiện.
"Chế độ có thể vẫn tồn tại nhưng suy yếu và tổn thất nặng nề, khiến họ gặp nhiều khó khăn hơn trong việc quản lý một đất nước ngày càng chia rẽ và hỗn loạn. Hoặc là chế độ đó không còn khả năng quản trị nữa", ông dự đoán.
Khói bốc lên sau vụ tập kích ở Tehran ngày 3/3. Ảnh:
AP
Mỹ và Israel bắt đầu chiến dịch tập kích Iran ngày 28/2. Sau 10 ngày, chiến dịch được đánh giá là thành công trong mục tiêu phá hủy năng lực quân sự của Iran, với ước tính kho tên lửa đạn đạo của nước này giảm 90% và UAV giảm 83%. Hơn 30 tàu hải quân Iran, gồm cả những phương tiện được sử dụng làm bệ phóng cho UAV, đã bị phá hủy. Đây là tổn thất đáng kể đối với lực lượng hải quân nước này.
Elliott Abrams, người từng là đặc phái viên của Tổng thống Trump về Iran năm 2020, cho rằng Washington hoàn toàn có thể tuyên bố chiến thắng dựa trên những kết quả này.
"Iran sẽ ngày càng suy yếu khi cạn kiệt nguồn lực và tiếp tục bị tập kích nhiều mục tiêu trọng yếu. Do đó, tôi không cho rằng sẽ cần đến một chiến dịch kéo dài", Abrams nói.
Tuy nhiên, kịch bản này đồng nghĩa với việc chế độ của Iran hiện tại tiếp tục tồn tại, mở ra viễn cảnh một chính phủ mới mang tư tưởng phục thù sẽ tái thiết lực lượng và trấn áp mạnh tay các phong trào trong nước. Theo Abrams, kết cục như vậy có thể gây làn sóng bất bình với ông Trump, nhất là khi Mỹ đã chịu tổn thất về người trong chiến đấu.
Trong bài phát biểu công bố chiến dịch, ông Trump từng gửi thông điệp tới người Iran, kêu gọi họ ở yên trong nhà cho đến khi chiến dịch kết thúc và sau đó hãy chớp lấy thời cơ để giành chính quyền.
"Trong nhiều năm, các bạn đã yêu cầu sự giúp đỡ của Mỹ. Nhưng các bạn chưa bao giờ nhận được. Không tổng thống nào sẵn sàng làm điều mà tôi sẵn sàng làm tối nay. Giờ đây các bạn có một tổng thống đang trao cho các bạn điều các bạn mong muốn. Vậy hãy xem các bạn sẽ phản ứng thế nào", ông nói.
Tại trụ sở Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) hôm 5/3, Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth nói với các phóng viên rằng ông Trump vẫn giữ lời hứa ban đầu với người dân Iran, đó là sẽ có thời điểm cho một cuộc nổi dậy.
"Không ai làm nhiều hơn Tổng thống Trump để mang lại cơ hội cho những người muốn một Iran tự do. Như ông ấy đã nói ngay từ đầu, đừng xuống đường biểu tình khi bom đang rơi ở Tehran và những nơi khác. Sẽ có lúc ông ấy hoặc chính họ nhận thấy đã đến thời điểm tận dụng lợi thế đó", ông Hegseth nói.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, đồng minh thân cận của Tổng thống Donald Trump, không che giấu mục tiêu này.
"Khi chế độ Iran sụp đổ, chúng ta sẽ có một Trung Đông mới, và chúng ta sẽ kiếm được bộn tiền. Sẽ không còn ai dám đe dọa Eo biển Hormuz nữa. Tổng thống Trump đang cứu thế giới khỏi hỗn loạn thực sự", ông Graham nói.
Một đồn cảnh sát ở Tehran bị san phẳng sau đòn không kích của Mỹ - Israel vào Iran ngày 3/3. Ảnh:
AFP
Tuy nhiên, Suzanne Maloney, phó chủ tịch chương trình chính sách đối ngoại tại Viện Brookings kiêm chuyên gia về Iran, cảnh báo rằng chính quyền Trump có thể đang quá tự tin về kịch bản thay đổi chế độ ở Iran chỉ bằng các cuộc không kích.
Maloney nhận định dù Mỹ, Israel tiến hành không kích bao lâu đi chăng nữa, chính quyền Iran nhiều khả năng vẫn sẽ trụ vững, đồng thời "đủ khả năng áp đảo và đối phó với bất kỳ thách thức nào từ bên trong".
Tuy nhiên, một chiến dịch kéo dài và được tiến hành có hệ thống có thể làm thay đổi đánh giá đó, thậm chí có thể đòi hỏi sự can thiệp của bộ binh trên thực địa. Ông Trump cũng đã nhiều lần tuyên bố không loại trừ phương án triển khai bộ binh tới Iran.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 5/3 tuyên bố nước này không sợ bộ binh Mỹ tiến vào và "đã sẵn sàng cho cuộc chiến". Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani cũng cảnh báo lực lượng vũ trang nước này "sẵn sàng tiêu diệt và bắt giữ hàng nghìn binh lính Mỹ để buộc giới chức Mỹ chuốc lấy ô nhục".
"Tất nhiên, nhiều tháng chiến tranh toàn diện có thể làm sụp đổ chính phủ ở Iran", Maloney nói. "Nhưng tôi không nghĩ đó sẽ là sự chuyển giao quyền lực ổn định, mà có thể sẽ có khoảng trống quyền lực nguy hiểm trong một thời gian tại trung tâm Trung Đông".
Thanh Tâm
(Theo
LA Times, AFP, Reuters
)
