Sức Khỏe
Vì sao gia đình có nhiều người mắc lao mà không biết?
📅 23/3/2026👁️ 2 lượt xem⏱️ 6 phút đọc
Gia đình tôi có hai người tình cờ phát hiện mắc lao phổi khi khám sức khỏe. Bệnh này lây truyền như thế nào, làm sao để phòng ngừa? (Minh Quang, TP HCM)
Trả lời:
Lao phổi là bệnh truyền nhiễm lây qua đường không khí khi người bệnh phát tán vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis qua các hạt khí dung trong lúc ho, hắt hơi, thậm chí khi nói chuyện. Những hạt khí dung chứa vi khuẩn này có thể tồn tại lơ lửng trong không khí trong một khoảng thời gian nhất định, đặc biệt ở môi trường kín.
Trong không gian gia đình, các thành viên thường xuyên tiếp xúc gần và kéo dài, sinh hoạt chung trong môi trường tương đối khép kín. Nếu một người mắc lao nhưng chưa được chẩn đoán hoặc chưa điều trị, họ có thể trở thành nguồn lây cho người thân mà không có bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào. Nguy cơ lây nhiễm tăng cao trong điều kiện nhà ở chật hẹp, đông người hoặc thiếu thông gió...
Bác sĩ Thùy tư vấn cho một người phụ nữ khám sức khỏe tổng quát. Ảnh minh họa:
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Một yếu tố quan trọng khiến bệnh lao dễ lây lan trong gia đình là triệu chứng giai đoạn đầu thường không rõ. Người bệnh có thể chỉ ho nhẹ, mệt mỏi, chán ăn hoặc sụt cân ít, không đủ nghiêm trọng để đi khám. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với viêm phế quản hay tình trạng suy nhược thông thường. Vì vậy, quá trình lây nhiễm diễn ra âm thầm trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trước khi được phát hiện.
Một yếu tố quan trọng thứ hai khiến bệnh lao bùng phát, lây lan trong gia đình là tình trạng đề kháng kém. Nhóm dễ bị lây nhiễm gồm trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có nhiều bệnh nền như
đái tháo đường
, bệnh phổi mạn tính, bệnh tim mạch, suy thận...
Trong điều kiện bình thường, vi khuẩn bị hệ miễn dịch kiểm soát và không gây bệnh. Lao tiềm ẩn chưa phải là bệnh nên sẽ không có biểu hiện lâm sàng và sẽ không phát hiện được bằng những phương pháp chẩn đoán thông thường như chụp X-quang phổi. Việc xác định chủ yếu dựa vào các xét nghiệm miễn dịch như test Mantoux hoặc IGRA, thường chỉ được chỉ định khi người đó tiếp xúc với nguồn lây, yếu tố nguy cơ cao tiến triển thành bệnh lao nặng.
Khi cơ thể suy giảm miễn dịch như ở người nhiễm HIV, đái tháo đường, suy dinh dưỡng, bệnh phổi mạn tính hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, vi khuẩn có thể tái hoạt, chuyển sang lao hoạt động. Lúc này, người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng, có khả năng lây nhiễm cho người khác. Nếu quá trình này xảy ra trong môi trường gia đình mà không được phát hiện kịp thời, làm tăng nguy cơ lây nhiễm, trở thành
bệnh lao
cho người có cơ địa miễn dịch kém.
Khi phát hiện một ca lao trong gia đình, những người có cơ địa bệnh nền, suy dinh dưỡng, đề kháng kém hay trẻ nhỏ cần được theo dõi, tầm soát bệnh kể cả khi chưa có triệu chứng. Một số trường hợp thuộc nhóm nguy cơ cao theo khuyến cáo cần được kiểm tra lao tiềm ẩn và cân nhắc điều trị dự phòng nếu cần thiết.
ThS.BS.CKI Nguyễn Thanh Thùy
Khoa Nội Tổng hợp
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh hô hấp
tại đây
để bác sĩ giải đáp
Lao phổi là bệnh truyền nhiễm lây qua đường không khí khi người bệnh phát tán vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis qua các hạt khí dung trong lúc ho, hắt hơi, thậm chí khi nói chuyện. Những hạt khí dung chứa vi khuẩn này có thể tồn tại lơ lửng trong không khí trong một khoảng thời gian nhất định, đặc biệt ở môi trường kín.
Trong không gian gia đình, các thành viên thường xuyên tiếp xúc gần và kéo dài, sinh hoạt chung trong môi trường tương đối khép kín. Nếu một người mắc lao nhưng chưa được chẩn đoán hoặc chưa điều trị, họ có thể trở thành nguồn lây cho người thân mà không có bất kỳ dấu hiệu rõ ràng nào. Nguy cơ lây nhiễm tăng cao trong điều kiện nhà ở chật hẹp, đông người hoặc thiếu thông gió...
Bác sĩ Thùy tư vấn cho một người phụ nữ khám sức khỏe tổng quát. Ảnh minh họa:
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Một yếu tố quan trọng khiến bệnh lao dễ lây lan trong gia đình là triệu chứng giai đoạn đầu thường không rõ. Người bệnh có thể chỉ ho nhẹ, mệt mỏi, chán ăn hoặc sụt cân ít, không đủ nghiêm trọng để đi khám. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với viêm phế quản hay tình trạng suy nhược thông thường. Vì vậy, quá trình lây nhiễm diễn ra âm thầm trong nhiều tuần, thậm chí nhiều tháng trước khi được phát hiện.
Một yếu tố quan trọng thứ hai khiến bệnh lao bùng phát, lây lan trong gia đình là tình trạng đề kháng kém. Nhóm dễ bị lây nhiễm gồm trẻ nhỏ, người lớn tuổi, người có nhiều bệnh nền như
đái tháo đường
, bệnh phổi mạn tính, bệnh tim mạch, suy thận...
Trong điều kiện bình thường, vi khuẩn bị hệ miễn dịch kiểm soát và không gây bệnh. Lao tiềm ẩn chưa phải là bệnh nên sẽ không có biểu hiện lâm sàng và sẽ không phát hiện được bằng những phương pháp chẩn đoán thông thường như chụp X-quang phổi. Việc xác định chủ yếu dựa vào các xét nghiệm miễn dịch như test Mantoux hoặc IGRA, thường chỉ được chỉ định khi người đó tiếp xúc với nguồn lây, yếu tố nguy cơ cao tiến triển thành bệnh lao nặng.
Khi cơ thể suy giảm miễn dịch như ở người nhiễm HIV, đái tháo đường, suy dinh dưỡng, bệnh phổi mạn tính hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, vi khuẩn có thể tái hoạt, chuyển sang lao hoạt động. Lúc này, người bệnh bắt đầu xuất hiện triệu chứng, có khả năng lây nhiễm cho người khác. Nếu quá trình này xảy ra trong môi trường gia đình mà không được phát hiện kịp thời, làm tăng nguy cơ lây nhiễm, trở thành
bệnh lao
cho người có cơ địa miễn dịch kém.
Khi phát hiện một ca lao trong gia đình, những người có cơ địa bệnh nền, suy dinh dưỡng, đề kháng kém hay trẻ nhỏ cần được theo dõi, tầm soát bệnh kể cả khi chưa có triệu chứng. Một số trường hợp thuộc nhóm nguy cơ cao theo khuyến cáo cần được kiểm tra lao tiềm ẩn và cân nhắc điều trị dự phòng nếu cần thiết.
ThS.BS.CKI Nguyễn Thanh Thùy
Khoa Nội Tổng hợp
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM
Độc giả gửi câu hỏi về bệnh hô hấp
tại đây
để bác sĩ giải đáp
