Hàng nghìn nhân viên văn phòng tại Canada lựa chọn làm việc và giải trí bên trong các đường hầm chằng chịt dưới lòng đất thay vì đi bộ trên mặt phố.
Tuyết bay nghiêng trong gió, bầu trời mang màu xám chì cùng tầm nhìn mờ mịt. Lác đác người mặc áo phao dày cộp để chống lại cái lạnh âm 14 độ C, lặng lẽ bước trên những vỉa hè đầy bùn nhão khi tuyết tan trên phố Adelaide Street West, thành phố Toronto. Ngoài ra, đường phố gần như im ắng một cách bất thường.
Những du khách lần đầu đến đây có thể dễ dàng lầm tưởng thành phố lớn nhất và đông dân nhất Canada (lớn thứ tư Bắc Mỹ) với khu rừng bê tông hoang vắng, thay vì sự nhộn nhịp của một trung tâm kinh tế.
Cho đến khi họ bước xuống lòng đất.
Thế giới ngầm vô hình ở Canada
Không gian dưới lòng đất ở PATH. Video:
CNN
Vào mùa đông, nhiều người dân ở Toronto sống và làm việc ở trung tâm ngành tài chính Canada chuyển hẳn cuộc sống xuống thế giới ngầm rộng lớn mang tên PATH. Mạng lưới đường đi bộ dưới lòng đất này dài 30 km như mê cung, nối liền các cửa hàng, nhà hàng, khu căn hộ, tháp văn phòng, ga tàu điện ngầm và cả những điểm tham quan du lịch.
Mọi người thường đùa rằng hàng nghìn nhân viên văn phòng làm việc ở trung tâm thành phố giống như "chuột chũi" hay "những kẻ sống dưới lòng đất". Nhiều tin đồn khác cũng nói "những ai bước vào PATH rồi sẽ bị lạc và không bao giờ tìm được đường ra".
Ở Khu Tài chính, nơi tập trung các ngân hàng lớn nhất Canada, người địa phương dễ dàng phân biệt với du khách nhờ việc họ gần như không mang theo đồ chống rét. Thay vì áo khoác mùa đông, họ sải bước trong những chiếc áo gile phao hoặc gile nỉ. Phụ nữ ăn mặc chỉn chu, đeo thẻ nhân viên có thể mang giày hở gót, áo sát nách, quần âu dài phẳng phiu không một vết muối bẩn nào do tuyết để lại.
"PATH không chỉ là trung tâm mua sắm dưới lòng đất mà còn là một phần trong cách Toronto vận hành mỗi ngày", Amy Harrell, CEO Hiệp hội Cải thiện Khu Kinh doanh Financial District Toronto, giải thích. Toronto được biết đến như một thành phố được bảo vệ khỏi thời tiết, nằm bên trong một thành phố, kết nối những người làm việc, di chuyển, ăn uống và khám phá khu trung tâm.
Thế giới ngầm vô hình ở Canada
Người dân, du khách đi bộ ở PATH. Video:
CNN
Canada có nhiều nơi giống Toronto khi sở hữu hệ thống hạ tầng khép kín, điều hòa nhiệt độ để bảo vệ những người đi bộ trên phố khỏi mùa đông khắc nghiệt cũng như những đợt nắng gắt ngày hè. Thành phố Montreal có mạng lưới ngầm RÉSO. Hai thành phố Edmonton Pedway và Winnipeg Skywalk có các đường hầm, cầu vượt trên không, trong khi Calgary có hệ thống Plus 15 với các cây cầu và lối đi bộ trên cao.
Những mạng lưới ngầm nhộn nhịp này trở thành một phần quan trọng của đời sống đô thị hiện đại ở các thành phố lạnh nhất Canada, vừa hấp dẫn nhưng cũng vừa dễ khiến du khách lạc lối vì khó tìm đường.
Với người địa phương, việc phải "trồi lên mặt đất" đôi khi gần như không cần thiết.
Jadiel Teófilo, kỹ sư phần mềm, chuyển từ Brazil đến Toronto ba năm trước, năm nay anh mới lần đầu anh trải nghiệm các đợt lạnh cực đoan nhưng chàng trai 28 tuổi lại thích nghi khá nhanh.
"Nhờ có PATH nên tôi không phải ở ngoài trời lạnh quá nhiều", anh nói.
Teófilo sống gần khu Scotiabank Arena, làm việc ở Scotia Plaza. Ngoài đoạn băng qua đường ngắn từ căn hộ, anh dành cả ngày trong nhà vì quãng đường đi bộ 15 phút đến công ty hoàn toàn nằm trong PATH. Trang phục đi làm mùa đông của anh gồm áo mưa mỏng, áo thun và giày sneaker, đến nay anh vẫn chưa mua giày chống tuyết.
Jadiel Teófilo đi bộ tại PATH. Ảnh:
CNN
Ngoài công việc, PATH cũng trở thành nơi anh mua thực phẩm hàng tuần, chạy việc ở hiệu thuốc và thậm chí đi vật lý trị liệu vì bong gân cổ tay.
"Ấn tượng đầu tiên của tôi là mọi thứ rất đẹp, có đủ mọi cửa hàng bạn cần. Mọi thứ đều sạch sẽ, các tòa nhà đều được bảo trì tốt, chỉ khó tìm đường", anh nói.
Không chỉ dân địa phương, ngay những người thuê mặt bằng cửa hàng ở dưới đường hầm cũng thừa nhận hệ thống chỉ dẫn ở PATH "rối rắm".
PATH được tạo ra không chỉ để tránh thời tiết. Lối đi bộ ngầm đầu tiên của Toronto được xây dựng năm 1900 khi công ty T. Eaton đào một đường hầm nối cửa hàng chính trên phố Yonge (nay là CF Toronto Eaton Centre) với khu bán hàng giảm giá.
Một đường hầm khác nối Union Station với khách sạn sang trọng Royal York (nay là Fairmont Royal York) cũng được xây dựng nhằm bảo vệ các vị khách thượng lưu khỏi sự hỗn độn nơi trung tâm thành phố, theo Laura Miller, phó giáo sư kiến trúc tại Đại học Toronto.
Nói cách khác, mạng lưới này ban đầu không phải để phục vụ cộng đồng tránh rét, mà là chiến lược thương mại.
Ý tưởng phát triển tư nhân vẫn tiếp tục chi phối PATH hiện nay, bởi mỗi đoạn đường đều thuộc sở hữu của các nhà phát triển bất động sản. Điều đó dẫn đến một mạng lưới chắp vá, mở rộng tự phát, đôi khi dẫn đến những ngõ cụt bất ngờ và cấu trúc khiến người ta phải đau đầu.
Thế giới ngầm ở Toronto. Ảnh:
Alamy
Sau nhiều tháng vật lộn với hệ thống chỉ dẫn, Teófilo quyết định tự tạo ứng dụng dẫn đường mang tên Toronto PATH. Anh muốn tối đa hóa việc sử dụng PATH để những người giống mình không phải ra ngoài trời quá nhiều.
Trong 8 tháng, anh khám phá các đường hầm mỗi cuối tuần và lập bản đồ PATH bằng phần mềm quét cùng mô hình hóa 3D trên điện thoại. Nhờ đó, anh nhận ra đường khu vực ngầm này lớn hơn nhiều so với tưởng tượng.
Trong nhiều năm, Toronto từng tự hào trở thành mạng lưới đi bộ ngầm lớn nhất thế giới. Các website du lịch và nhà sáng tạo nội dung vẫn thường gọi PATH với tên gọi "trung tâm mua sắm dưới lòng đất lớn nhất hành tinh". Đại diện Kỷ lục Guinness Thế giới xác nhận Toronto giữ kỷ lục đến năm 2023 nhưng hiện tại danh hiệu này được trao cho Montreal khi mạng lưới RÉSO vượt lên với tổng chiều dài 32 km.
Thành phố ngầm Montreal nối với các bảo tàng và điểm văn hóa như Place des Arts, Musée d'art contemporain de Montréal, tổ chức lễ hội nghệ thuật dưới lòng đất Art Souterrain hằng năm.
Khi được hỏi về việc Montreal đã giữ kỷ lục Guinness mới, Danny Pavlopoulos, người sáng lập công ty tổ chức tour đi bộ tại cả hai thành phố, tỏ ra dửng dưng. "Tôi yêu Toronto và đến đó thường xuyên. Nhưng ở Montreal, chúng tôi không quan tâm mấy chuyện như vậy. Đó là kiểu rất Toronto - luôn muốn hơn người khác một chút".
Dù không còn giữ kỷ lục, PATH của Toronto vẫn đang phát triển và hồi sinh. CEO Harrell cho biết trong 18 tháng qua đã có 60 doanh nghiệp và tiện ích mới mở cửa, từ phòng tập pilates, yoga, mô phỏng golf trong nhà đến các không gian vẽ tranh DIY.
Không gian đi bộ ở PATH. Ảnh:
Tripadvisor
Toronto resident Adam Chen cũng nhận ra tiềm năng của PATH như một "không gian thứ ba" ngoài nhà và nơi làm việc. Từ mùa đông năm ngoái, anh tổ chức các buổi đi bộ miễn phí mỗi sáng Thứ Bảy.
Lúc 8h sáng, Chen gặp khoảng 20 người xa lạ đăng ký tham gia Happy Town walks, xuất phát từ CF Toronto Eaton Centre và đi vòng qua các điểm như Metro Toronto Convention Centre và Roy Thomson Hall.
Những buổi đi bộ không phải tour hướng dẫn, mà như một không gian ấm áp, khô ráo, an toàn để mọi người trò chuyện và kết nối trong mùa đông dài lạnh giá. Đến 9h30, nhóm đã hoàn thành 10.000 bước. Quy tắc duy nhất: không được nói về công việc.
"Mùa đông thực sự rất khó khăn với nhiều người sống ở trung tâm. Do ít được kết nối nên mọi người có cảm giác bị cô lập. Đây là lúc mọi người cần tụ tập nhất và không đâu phù hợp để tụ tập hơn PATH", Harrell nói.
Anh Minh
(Theo
CNN
)
Những du khách lần đầu đến đây có thể dễ dàng lầm tưởng thành phố lớn nhất và đông dân nhất Canada (lớn thứ tư Bắc Mỹ) với khu rừng bê tông hoang vắng, thay vì sự nhộn nhịp của một trung tâm kinh tế.
Cho đến khi họ bước xuống lòng đất.
Thế giới ngầm vô hình ở Canada
Không gian dưới lòng đất ở PATH. Video:
CNN
Vào mùa đông, nhiều người dân ở Toronto sống và làm việc ở trung tâm ngành tài chính Canada chuyển hẳn cuộc sống xuống thế giới ngầm rộng lớn mang tên PATH. Mạng lưới đường đi bộ dưới lòng đất này dài 30 km như mê cung, nối liền các cửa hàng, nhà hàng, khu căn hộ, tháp văn phòng, ga tàu điện ngầm và cả những điểm tham quan du lịch.
Mọi người thường đùa rằng hàng nghìn nhân viên văn phòng làm việc ở trung tâm thành phố giống như "chuột chũi" hay "những kẻ sống dưới lòng đất". Nhiều tin đồn khác cũng nói "những ai bước vào PATH rồi sẽ bị lạc và không bao giờ tìm được đường ra".
Ở Khu Tài chính, nơi tập trung các ngân hàng lớn nhất Canada, người địa phương dễ dàng phân biệt với du khách nhờ việc họ gần như không mang theo đồ chống rét. Thay vì áo khoác mùa đông, họ sải bước trong những chiếc áo gile phao hoặc gile nỉ. Phụ nữ ăn mặc chỉn chu, đeo thẻ nhân viên có thể mang giày hở gót, áo sát nách, quần âu dài phẳng phiu không một vết muối bẩn nào do tuyết để lại.
"PATH không chỉ là trung tâm mua sắm dưới lòng đất mà còn là một phần trong cách Toronto vận hành mỗi ngày", Amy Harrell, CEO Hiệp hội Cải thiện Khu Kinh doanh Financial District Toronto, giải thích. Toronto được biết đến như một thành phố được bảo vệ khỏi thời tiết, nằm bên trong một thành phố, kết nối những người làm việc, di chuyển, ăn uống và khám phá khu trung tâm.
Thế giới ngầm vô hình ở Canada
Người dân, du khách đi bộ ở PATH. Video:
CNN
Canada có nhiều nơi giống Toronto khi sở hữu hệ thống hạ tầng khép kín, điều hòa nhiệt độ để bảo vệ những người đi bộ trên phố khỏi mùa đông khắc nghiệt cũng như những đợt nắng gắt ngày hè. Thành phố Montreal có mạng lưới ngầm RÉSO. Hai thành phố Edmonton Pedway và Winnipeg Skywalk có các đường hầm, cầu vượt trên không, trong khi Calgary có hệ thống Plus 15 với các cây cầu và lối đi bộ trên cao.
Những mạng lưới ngầm nhộn nhịp này trở thành một phần quan trọng của đời sống đô thị hiện đại ở các thành phố lạnh nhất Canada, vừa hấp dẫn nhưng cũng vừa dễ khiến du khách lạc lối vì khó tìm đường.
Với người địa phương, việc phải "trồi lên mặt đất" đôi khi gần như không cần thiết.
Jadiel Teófilo, kỹ sư phần mềm, chuyển từ Brazil đến Toronto ba năm trước, năm nay anh mới lần đầu anh trải nghiệm các đợt lạnh cực đoan nhưng chàng trai 28 tuổi lại thích nghi khá nhanh.
"Nhờ có PATH nên tôi không phải ở ngoài trời lạnh quá nhiều", anh nói.
Teófilo sống gần khu Scotiabank Arena, làm việc ở Scotia Plaza. Ngoài đoạn băng qua đường ngắn từ căn hộ, anh dành cả ngày trong nhà vì quãng đường đi bộ 15 phút đến công ty hoàn toàn nằm trong PATH. Trang phục đi làm mùa đông của anh gồm áo mưa mỏng, áo thun và giày sneaker, đến nay anh vẫn chưa mua giày chống tuyết.
Jadiel Teófilo đi bộ tại PATH. Ảnh:
CNN
Ngoài công việc, PATH cũng trở thành nơi anh mua thực phẩm hàng tuần, chạy việc ở hiệu thuốc và thậm chí đi vật lý trị liệu vì bong gân cổ tay.
"Ấn tượng đầu tiên của tôi là mọi thứ rất đẹp, có đủ mọi cửa hàng bạn cần. Mọi thứ đều sạch sẽ, các tòa nhà đều được bảo trì tốt, chỉ khó tìm đường", anh nói.
Không chỉ dân địa phương, ngay những người thuê mặt bằng cửa hàng ở dưới đường hầm cũng thừa nhận hệ thống chỉ dẫn ở PATH "rối rắm".
PATH được tạo ra không chỉ để tránh thời tiết. Lối đi bộ ngầm đầu tiên của Toronto được xây dựng năm 1900 khi công ty T. Eaton đào một đường hầm nối cửa hàng chính trên phố Yonge (nay là CF Toronto Eaton Centre) với khu bán hàng giảm giá.
Một đường hầm khác nối Union Station với khách sạn sang trọng Royal York (nay là Fairmont Royal York) cũng được xây dựng nhằm bảo vệ các vị khách thượng lưu khỏi sự hỗn độn nơi trung tâm thành phố, theo Laura Miller, phó giáo sư kiến trúc tại Đại học Toronto.
Nói cách khác, mạng lưới này ban đầu không phải để phục vụ cộng đồng tránh rét, mà là chiến lược thương mại.
Ý tưởng phát triển tư nhân vẫn tiếp tục chi phối PATH hiện nay, bởi mỗi đoạn đường đều thuộc sở hữu của các nhà phát triển bất động sản. Điều đó dẫn đến một mạng lưới chắp vá, mở rộng tự phát, đôi khi dẫn đến những ngõ cụt bất ngờ và cấu trúc khiến người ta phải đau đầu.
Thế giới ngầm ở Toronto. Ảnh:
Alamy
Sau nhiều tháng vật lộn với hệ thống chỉ dẫn, Teófilo quyết định tự tạo ứng dụng dẫn đường mang tên Toronto PATH. Anh muốn tối đa hóa việc sử dụng PATH để những người giống mình không phải ra ngoài trời quá nhiều.
Trong 8 tháng, anh khám phá các đường hầm mỗi cuối tuần và lập bản đồ PATH bằng phần mềm quét cùng mô hình hóa 3D trên điện thoại. Nhờ đó, anh nhận ra đường khu vực ngầm này lớn hơn nhiều so với tưởng tượng.
Trong nhiều năm, Toronto từng tự hào trở thành mạng lưới đi bộ ngầm lớn nhất thế giới. Các website du lịch và nhà sáng tạo nội dung vẫn thường gọi PATH với tên gọi "trung tâm mua sắm dưới lòng đất lớn nhất hành tinh". Đại diện Kỷ lục Guinness Thế giới xác nhận Toronto giữ kỷ lục đến năm 2023 nhưng hiện tại danh hiệu này được trao cho Montreal khi mạng lưới RÉSO vượt lên với tổng chiều dài 32 km.
Thành phố ngầm Montreal nối với các bảo tàng và điểm văn hóa như Place des Arts, Musée d'art contemporain de Montréal, tổ chức lễ hội nghệ thuật dưới lòng đất Art Souterrain hằng năm.
Khi được hỏi về việc Montreal đã giữ kỷ lục Guinness mới, Danny Pavlopoulos, người sáng lập công ty tổ chức tour đi bộ tại cả hai thành phố, tỏ ra dửng dưng. "Tôi yêu Toronto và đến đó thường xuyên. Nhưng ở Montreal, chúng tôi không quan tâm mấy chuyện như vậy. Đó là kiểu rất Toronto - luôn muốn hơn người khác một chút".
Dù không còn giữ kỷ lục, PATH của Toronto vẫn đang phát triển và hồi sinh. CEO Harrell cho biết trong 18 tháng qua đã có 60 doanh nghiệp và tiện ích mới mở cửa, từ phòng tập pilates, yoga, mô phỏng golf trong nhà đến các không gian vẽ tranh DIY.
Không gian đi bộ ở PATH. Ảnh:
Tripadvisor
Toronto resident Adam Chen cũng nhận ra tiềm năng của PATH như một "không gian thứ ba" ngoài nhà và nơi làm việc. Từ mùa đông năm ngoái, anh tổ chức các buổi đi bộ miễn phí mỗi sáng Thứ Bảy.
Lúc 8h sáng, Chen gặp khoảng 20 người xa lạ đăng ký tham gia Happy Town walks, xuất phát từ CF Toronto Eaton Centre và đi vòng qua các điểm như Metro Toronto Convention Centre và Roy Thomson Hall.
Những buổi đi bộ không phải tour hướng dẫn, mà như một không gian ấm áp, khô ráo, an toàn để mọi người trò chuyện và kết nối trong mùa đông dài lạnh giá. Đến 9h30, nhóm đã hoàn thành 10.000 bước. Quy tắc duy nhất: không được nói về công việc.
"Mùa đông thực sự rất khó khăn với nhiều người sống ở trung tâm. Do ít được kết nối nên mọi người có cảm giác bị cô lập. Đây là lúc mọi người cần tụ tập nhất và không đâu phù hợp để tụ tập hơn PATH", Harrell nói.
Anh Minh
(Theo
CNN
)
