Khoa Học & Công Nghệ
Tại sao Trung Đông nhiều dầu mỏ?
📅 27/3/2026👁️ 1 lượt xem⏱️ 8 phút đọc
Những quá trình địa chất kéo dài hàng triệu năm giúp Trung Đông ngày nay sở hữu trữ lượng dầu mỏ lớn, dễ khai thác với chi phí thấp.
Kể từ cuối tháng 2, khi Mỹ và Israel bắt đầu các cuộc tấn công vào Iran, thị trường thế giới chao đảo. Xung đột kéo dài cùng tình trạng tắc nghẽn eo biển Hormuz khiến giá dầu tăng cao, chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu gián đoạn. Điều này làm nổi bật vai trò quan trọng của Trung Đông trong hệ thống năng lượng toàn cầu.
Dầu mỏ được phát hiện thương mại lần đầu ở Trung Đông vào năm 1908, khi một cột dầu phun trào 24 m tại Masjid Suleiman ở Ba Tư (nay là tây nam Iran). Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Đông hiện sở hữu nhiều nguồn dầu khí có chi phí khai thác thấp nhất thế giới. Năm 2024, nơi này cung cấp khoảng 30% sản lượng dầu và 17% sản lượng khí tự nhiên toàn cầu, phần lớn đến từ Arab Saudi, Iran, Iraq, UAE.
"Sự kết hợp của nhiều yếu tố địa chất khiến Trung Đông có trữ lượng dầu khí khổng lồ ở cả hai bên của Vịnh Ba Tư", Mark Allen, giáo sư khoa học Trái Đất tại Đại học Durham, nói với
Scientific American.
Giếng thăm dò dầu khí ở Masjid Suleiman năm 1908. Ảnh:
British Petroleum
Ngày nay, Trung Đông nổi tiếng với những sa mạc nắng nóng và cảnh quan khô cằn. Nhưng khoảng 50-250 triệu năm trước, nơi này tồn tại một đại dương rộng lớn mang tên Tethys. Nằm giữa hai lục địa cổ đại Gondwana và Laurasia, đại dương này tràn ngập sự sống, từ sinh vật phù du, rạn san hô, cá, đến động vật chân đầu và bò sát biển.
Khi các mảng kiến tạo dịch chuyển, mảng châu Phi và mảng Arab dần dần va chạm với mảng Á-Âu. Vụ va chạm chậm rãi khiến Tethys thu hẹp, cuối cùng đóng lại, tạo thành nghĩa địa sinh vật khổng lồ chôn vùi dưới Trung Đông ngày nay.
Thông thường, sinh vật chết sẽ phân hủy và tan biến. Nhưng theo
Ed Publica
, trong một số điều kiện, đặc biệt là khi lượng oxy thấp, vật liệu hữu cơ có thể tích tụ nhanh hơn tốc độ phân hủy. Trải qua hàng triệu năm chôn vùi dưới nhiều lớp trầm tích như cát, đất sét, đá vôi với áp suất và nhiệt độ tăng dần, vật liệu hữu cơ chuyển hóa thành hydrocarbon - thành phần chính của dầu thô và khí tự nhiên.
Nhờ sự kết hợp của các yếu tố địa chất thuận lợi, Trung Đông sở hữu một số mỏ dầu quy mô nhất thế giới. Theo tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới, mỏ Ghawar ở phía đông Arab Saudi là mỏ dầu truyền thống lớn nhất hành tinh. Được phát hiện vào năm 1948, mỏ rộng 5.260 km2, ước tính chứa hơn 70 tỷ thùng dầu với sản lượng khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày.
Một số quốc gia ở Trung Đông. Ảnh:
NASA
Tuy nhiên, đây chỉ là một phần lý do giúp Trung Đông trở thành "gã khổng lồ" về sản lượng dầu mỏ toàn cầu. Thực tế, quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới không nằm tại đây. Theo thống kê của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) năm 2024, danh hiệu này thuộc về Venezuela với 303 tỷ thùng, chiếm khoảng 17% trữ lượng toàn cầu. Arab Saudi đứng thứ hai với 267 tỷ thùng, tiếp đến lần lượt là Iran (208 tỷ thùng), Iraq (145 tỷ thùng) và UAE (113 tỷ thùng). Canada vốn có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ tư thế giới, 163 tỷ thùng, nhưng phần lớn đến từ các mỏ dầu cát, không được tính vào dữ liệu của OPEC.
Có nhiều dạng dầu mỏ khác nhau. Theo
IFL Science
, dầu mỏ ở Venezuela "đặc và dính", khiến việc khai thác gặp nhiều khó khăn và chi phí xử lý cao. Trong khi đó, đa số dầu mỏ ở Trung Đông được mô tả là "nhẹ và ngọt", nhờ đó hấp dẫn hơn nhiều với thị trường. Chúng cũng nằm trong các lớp trầm tích tương đối nông, dễ khai thác từ bề mặt.
Ed Publica
đánh giá cao chất lượng và khả năng tiếp cận tầng chứa dầu của Trung Đông. Ở nhiều nơi, ví dụ các bể đá phiến Bắc Mỹ, việc khai thác dầu mỏ đòi hỏi kỹ thuật tiên tiến như nứt vỡ thủy lực. Nhưng tại Trung Đông, các mỏ thường lớn, áp suất cao và cấu tạo địa chất đơn giản. Một số trường hợp, các giếng khoan ban đầu có thể để dầu tự trào lên bề mặt nhờ áp suất ngầm.
Những điều kiện thuận lợi trên giúp Trung Đông nắm giữ khoảng 50% tổng trữ lượng dầu mỏ có thể khai thác còn lại của thế giới, đồng thời là một trong những khu vực có chi phí sản xuất dầu thấp nhất. Điều này đã góp phần định hình thị trường năng lượng toàn cầu suốt nhiều thập kỷ qua.
Thu Thảo
tổng hợp
Dầu mỏ được phát hiện thương mại lần đầu ở Trung Đông vào năm 1908, khi một cột dầu phun trào 24 m tại Masjid Suleiman ở Ba Tư (nay là tây nam Iran). Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), Trung Đông hiện sở hữu nhiều nguồn dầu khí có chi phí khai thác thấp nhất thế giới. Năm 2024, nơi này cung cấp khoảng 30% sản lượng dầu và 17% sản lượng khí tự nhiên toàn cầu, phần lớn đến từ Arab Saudi, Iran, Iraq, UAE.
"Sự kết hợp của nhiều yếu tố địa chất khiến Trung Đông có trữ lượng dầu khí khổng lồ ở cả hai bên của Vịnh Ba Tư", Mark Allen, giáo sư khoa học Trái Đất tại Đại học Durham, nói với
Scientific American.
Giếng thăm dò dầu khí ở Masjid Suleiman năm 1908. Ảnh:
British Petroleum
Ngày nay, Trung Đông nổi tiếng với những sa mạc nắng nóng và cảnh quan khô cằn. Nhưng khoảng 50-250 triệu năm trước, nơi này tồn tại một đại dương rộng lớn mang tên Tethys. Nằm giữa hai lục địa cổ đại Gondwana và Laurasia, đại dương này tràn ngập sự sống, từ sinh vật phù du, rạn san hô, cá, đến động vật chân đầu và bò sát biển.
Khi các mảng kiến tạo dịch chuyển, mảng châu Phi và mảng Arab dần dần va chạm với mảng Á-Âu. Vụ va chạm chậm rãi khiến Tethys thu hẹp, cuối cùng đóng lại, tạo thành nghĩa địa sinh vật khổng lồ chôn vùi dưới Trung Đông ngày nay.
Thông thường, sinh vật chết sẽ phân hủy và tan biến. Nhưng theo
Ed Publica
, trong một số điều kiện, đặc biệt là khi lượng oxy thấp, vật liệu hữu cơ có thể tích tụ nhanh hơn tốc độ phân hủy. Trải qua hàng triệu năm chôn vùi dưới nhiều lớp trầm tích như cát, đất sét, đá vôi với áp suất và nhiệt độ tăng dần, vật liệu hữu cơ chuyển hóa thành hydrocarbon - thành phần chính của dầu thô và khí tự nhiên.
Nhờ sự kết hợp của các yếu tố địa chất thuận lợi, Trung Đông sở hữu một số mỏ dầu quy mô nhất thế giới. Theo tổ chức Kỷ lục Guinness Thế giới, mỏ Ghawar ở phía đông Arab Saudi là mỏ dầu truyền thống lớn nhất hành tinh. Được phát hiện vào năm 1948, mỏ rộng 5.260 km2, ước tính chứa hơn 70 tỷ thùng dầu với sản lượng khoảng 4 triệu thùng mỗi ngày.
Một số quốc gia ở Trung Đông. Ảnh:
NASA
Tuy nhiên, đây chỉ là một phần lý do giúp Trung Đông trở thành "gã khổng lồ" về sản lượng dầu mỏ toàn cầu. Thực tế, quốc gia có trữ lượng dầu mỏ lớn nhất thế giới không nằm tại đây. Theo thống kê của Tổ chức Các nước Xuất khẩu Dầu mỏ (OPEC) năm 2024, danh hiệu này thuộc về Venezuela với 303 tỷ thùng, chiếm khoảng 17% trữ lượng toàn cầu. Arab Saudi đứng thứ hai với 267 tỷ thùng, tiếp đến lần lượt là Iran (208 tỷ thùng), Iraq (145 tỷ thùng) và UAE (113 tỷ thùng). Canada vốn có trữ lượng dầu mỏ lớn thứ tư thế giới, 163 tỷ thùng, nhưng phần lớn đến từ các mỏ dầu cát, không được tính vào dữ liệu của OPEC.
Có nhiều dạng dầu mỏ khác nhau. Theo
IFL Science
, dầu mỏ ở Venezuela "đặc và dính", khiến việc khai thác gặp nhiều khó khăn và chi phí xử lý cao. Trong khi đó, đa số dầu mỏ ở Trung Đông được mô tả là "nhẹ và ngọt", nhờ đó hấp dẫn hơn nhiều với thị trường. Chúng cũng nằm trong các lớp trầm tích tương đối nông, dễ khai thác từ bề mặt.
Ed Publica
đánh giá cao chất lượng và khả năng tiếp cận tầng chứa dầu của Trung Đông. Ở nhiều nơi, ví dụ các bể đá phiến Bắc Mỹ, việc khai thác dầu mỏ đòi hỏi kỹ thuật tiên tiến như nứt vỡ thủy lực. Nhưng tại Trung Đông, các mỏ thường lớn, áp suất cao và cấu tạo địa chất đơn giản. Một số trường hợp, các giếng khoan ban đầu có thể để dầu tự trào lên bề mặt nhờ áp suất ngầm.
Những điều kiện thuận lợi trên giúp Trung Đông nắm giữ khoảng 50% tổng trữ lượng dầu mỏ có thể khai thác còn lại của thế giới, đồng thời là một trong những khu vực có chi phí sản xuất dầu thấp nhất. Điều này đã góp phần định hình thị trường năng lượng toàn cầu suốt nhiều thập kỷ qua.
Thu Thảo
tổng hợp
