Nhiều nhân viên 'phá' AI vì sợ bị sa thải

Công ty tư vấn AI Writer và công ty nghiên cứu Workplace Intelligence (Mỹ) thực hiện khảo sát về AI với 2.400 người ở Mỹ, Anh và một số nước châu Âu, trong đó 1.200 là giám đốc điều hành.
Theo kết quả công bố tuần này, có 29% thừa nhận đã "phá" chiến lược AI của công ty. Con số này tăng lên 44% đối với những nhân viên thuộc thế hệ Z (sinh từ năm 1997 đến 2012). Những hành vi này gồm nhập thông tin độc quyền vào tài khoản AI công cộng, sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo chưa được phê duyệt, từ chối sử dụng AI, hoặc làm sai lệch các đánh giá hiệu suất, ví dụ cố tình khiến công việc có năng suất thấp "để AI trông kém hiệu quả hơn".
Trong số này, 30% cho biết lý do là sợ AI dần dần sẽ cướp mất việc làm của họ. Bên cạnh đó, cảm giác FOBO (sợ trở nên lỗi thời) cũng xảy ra khi các nhân viên thấy không theo kịp AI.
Tuy nhiên, kết quả khảo sát cũng cho thấy người thành thạo AI tạo sinh đang hưởng lợi nhiều hơn so với người chậm tiến. "Họ có tiềm năng được thăng chức và tăng lương trong năm cao khoảng ba lần so với nhân viên chậm áp dụng", Dan Schawbel của Workplace Intelligence nói với
Fortune
. "Người giỏi AI cũng tiết kiệm gần 9 tiếng mỗi tuần, gấp 4,5 lần so với mức hai tiếng của những người chậm áp dụng".
Trong khi đó, 77% trong nhóm giám đốc điều hành cho biết nhân viên từ chối hoặc không chịu nâng cấp kỹ năng AI sẽ không được xem xét thăng chức hoặc đảm nhận vai trò lãnh đạo. 69% lên kế hoạch sa thải nhân viên liên quan đến AI. Tuy nhiên, họ cũng đang cân bằng giữa AI có khả năng tự động hóa và năng lực của con người.
"Họ nỗ lực cải tổ triệt để các hoạt động, lấy sự hợp tác giữa con người và hệ thống làm trọng tâm. Đây là cách gia tăng lợi thế của doanh nghiệp theo hướng đối thủ không thể sao chép", May Habib, nhà đồng sáng lập kiêm CEO Writer, nói.
Minh họa một người trẻ đang sử dụng các công cụ AI. Ảnh:
Dall-E
Các báo cáo trước đó chỉ ra, dù có thể vẫn sử dụng cho mục đích cá nhân, nhân viên thường "sợ" khi công ty triển khai AI hơn là yêu thích. Theo nghiên cứu của Anthropic tháng 3, về mặt lý thuyết, AI đã có khả năng hoàn thành phần lớn nhiệm vụ liên quan đến luật, kinh doanh, tài chính và các lĩnh vực trí thức khác - khiến những người ở lĩnh vực này lo sợ mất việc.
Khảo sát công bố tháng 11/2025 của công ty kiểm toán KPMG cho thấy trung bình 10 người lao động thì có bốn người sợ AI có thể cướp việc làm. Tuy nhiên, kết quả cũng chỉ ra người lao động từ chối áp dụng AI dễ bị cho nghỉ việc hơn người đón nhận công nghệ. 60% nhà quản lý cấp cao cân nhắc sa thải những nhân viên từ chối áp dụng AI, nhưng cũng có 28% lo ngại rủi ro bảo mật, 26% nói công nghệ này làm giảm khả năng sáng tạo hoặc giá trị của họ trong công ty, và 26% cho rằng chiến lược AI doanh nghiệp đang thực hiện "kém hiệu quả".
Thực tế, dù một số công ty gấp rút triển khai tác nhân AI, hiệu quả cũng chưa như mong đợi. Theo nghiên cứu của Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) năm ngoái, 95% dự án thí điểm AI tạo sinh tại các công ty thất bại không phải vì chất lượng công nghệ, mà do "khoảng cách về kiến thức giữa các công cụ và cách tổ chức triển khai".
Trước đó, một số chuyên gia công nghệ hàng đầu cảnh báo AI có thể sớm thay thế công việc của nhiều nhóm người lao động. CEO Anthropic Dario Amodei nhiều lần nhấn mạnh trí tuệ nhân tạo có thể lấy đi một nửa công việc văn phòng cấp thấp. Mustafa Suleyman, Giám đốc AI của Microsoft, cũng cảnh báo tương tự đầu năm nay rằng tất cả công việc văn phòng có thể được tự động hóa trong vòng 18 tháng tới.
Bảo Lâm
tổng hợp
AI có thể 'xóa sổ' hơn 9 triệu việc làm ở Mỹ
CEO Nvidia: 'Thật điên rồ khi hạn chế dùng AI'
Lãnh đạo công nghệ nói gì về 'AI cướp việc'?
AI có thể 'xóa sổ' hơn 9 triệu việc làm ở Mỹ
CEO Nvidia: 'Thật điên rồ khi hạn chế dùng AI'
Lãnh đạo công nghệ nói gì về 'AI cướp việc'?