Sức Khỏe
Nhiễm trùng - 'ngòi nổ' nguy hiểm với người già mắc bệnh nền
📅 9/3/2026👁️ 3 lượt xem⏱️ 10 phút đọc
Với người già có bệnh nền, nhiễm trùng là "ngòi nổ" kích hoạt vòng xoắn bệnh lý nguy hiểm, đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và tính mạng.
GS.TS Jonathan Van-Tam, nguyên Cố vấn Y tế Chính phủ Anh, nhận định rằng mối liên hệ giữa bệnh mạn tính và bệnh truyền nhiễm là một tương tác hai chiều đầy rủi ro. Khi một người mắc các bệnh lý như
tiểu đường
, tim mạch hay viêm phế quản mạn tính (COPD), mức độ nặng của nhiễm trùng thường cao hơn hẳn người bình thường.
Ngược lại, nhiễm trùng cũng khiến các bệnh mạn tính mất ổn định, điển hình như một đợt cúm hay viêm phổi có thể khiến đường huyết của người bệnh tiểu đường dao động khó kiểm soát hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng suy tim. Những biến chuyển nặng này đôi khi chỉ là tạm thời, nhưng trong nhiều trường hợp, chúng để lại di chứng kéo dài và làm mất đi khả năng sống độc lập của người cao tuổi.
Người cao tuổi ở TP HCM được tiêm vaccine cúm miễn phí, tháng 1/2026. Ảnh:
Mỹ Ý
Thách thức này càng trở nên hiện hữu khi Việt Nam đang trải qua quá trình già hóa dân số nhanh chóng với khoảng 12 triệu người từ 60 tuổi trở lên và dự báo sẽ vượt mốc 21 triệu vào năm 2035. Trong bối cảnh đó, gánh nặng bệnh mạn tính ngày càng gia tăng khi ước tính gần hai phần ba người Việt trên 60 tuổi đang phải sống chung với ít nhất một bệnh nền.
Khi dân số già đi, việc người cao tuổi chung sống lâu dài với các bệnh mạn tính khiến họ trở nên dễ bị tổn thương hơn trước những đợt nhiễm trùng. Do đó, việc phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm đã có vaccine trở nên quan trọng hơn bao giờ hết nhằm dự phòng hoặc giảm thiểu mức độ nghiêm trọng cũng như hậu quả nặng nề mà chúng gây ra.
Hệ lụy từ mối liên hệ giữa già hóa và nhiễm trùng không chỉ dừng lại ở sức khỏe cá nhân mà còn gây áp lực lớn lên hệ thống y tế, xã hội và kinh tế.
Nghiên cứu mô hình tại Mỹ giai đoạn 2017-2046 cho thấy các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vaccine gây ra tới 653 tỷ USD chi phí trực tiếp trong vòng 30 năm. Áp lực này không chỉ đè nặng lên nền y tế mà còn bào mòn tài chính lẫn tinh thần của các gia đình.
Tại Việt Nam, dù tuổi thọ hiện đạt xấp xỉ 74 năm nhưng tuổi thọ khỏe mạnh chỉ ở mức 65 năm, nghĩa là mỗi người có từ 8 đến 10 năm phải sống chung với bệnh tật. Nếu Việt Nam đi theo xu hướng của các quốc gia phương Tây, giai đoạn bệnh tật lúc về già sẽ còn kéo dài hơn nữa, phản ánh nguy cơ nhập viện nhiều lần và làm giảm sút nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.
Như GS. Van-Tam đã nhấn mạnh, khi đánh giá gánh nặng bệnh tật ở người cao tuổi, chúng ta không chỉ nói về số ngày nằm viện mà là về những năm tháng sống khỏe mạnh bị mất đi.
Trong công tác lâm sàng, việc chẩn đoán và điều trị nhiễm trùng cho bệnh nhân đa bệnh nền luôn là một bài toán hóc búa, thậm chí là "nỗi sợ" của nhiều bác sĩ trẻ. GS. Van-Tam cho biết mỗi loại thuốc điều trị nhiễm trùng khi đưa vào cơ thể đôi khi có khả năng tương tác với các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính hiện có, buộc bác sĩ phải cực kỳ thận trọng khi kê đơn để cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ.
Đặc biệt, tình trạng đề kháng kháng sinh ngày càng tăng đang biến quá trình điều trị trở thành một cuộc chiến đầy thách thức, càng khẳng định chân lý phòng bệnh hơn chữa bệnh. Chính những khó khăn trong quản lý các ca bệnh phức tạp này đã bộc lộ rõ yêu cầu phải nâng cao năng lực dự phòng cho nhân viên y tế, một thông điệp được GS. Jonathan Van-Tam nhấn mạnh bên lề sự kiện về phát triển học phần vaccine trong đào tạo sau đại học do Đại học Y Dược TP HCM và GSK phối hợp tổ chức.
GS.TS Jonathan Van-Tam, nguyên Cố vấn Y tế Chính phủ Anh. Ảnh:
GS. Van-Tam
Để phá vỡ vòng xoắn bệnh lý này, kinh nghiệm từ hệ thống y tế Anh quốc (NHS) cho thấy tiêm chủng cho người lớn tuổi là biện pháp dự phòng hiệu quả nhất.
Tại Anh, chương trình tiêm chủng đạt độ bao phủ rất cao nhờ chính sách quốc gia rõ ràng khi từ năm 2000 đã tuyên bố tiêm vaccine cúm cho người từ 65 tuổi trở lên là trách nhiệm chung của cả nước. Bên cạnh đó, hệ thống bác sĩ gia đình đóng vai trò nòng cốt cùng với việc mở rộng đội ngũ thực hành khi có tới 90% liều vaccine hiện nay được tiêm bởi điều dưỡng và dược sĩ.
Từ thực tiễn đó, GS. Van-Tam gợi mở rằng Việt Nam có thể bắt đầu bằng việc hình thành các hướng dẫn thực hành chủng ngừa trong bệnh viện, song song với việc lồng ghép các học phần về vaccine trong đào tạo y khoa. Cách tiếp cận này không chỉ tạo nền tảng kiến thức cho thế hệ bác sĩ tương lai mà còn nâng cao năng lực cho đội ngũ y tế dự phòng trong việc đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho từng cá nhân.
Cùng với vận động và chế độ ăn lành mạnh, tiêm chủng nên trở thành một phần thiết yếu trong hành trình lão hóa khỏe mạnh để những năm tháng tuổi già không chỉ kéo dài mà còn thực sự trọn vẹn.
Mỹ Ý
tiểu đường
, tim mạch hay viêm phế quản mạn tính (COPD), mức độ nặng của nhiễm trùng thường cao hơn hẳn người bình thường.
Ngược lại, nhiễm trùng cũng khiến các bệnh mạn tính mất ổn định, điển hình như một đợt cúm hay viêm phổi có thể khiến đường huyết của người bệnh tiểu đường dao động khó kiểm soát hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng suy tim. Những biến chuyển nặng này đôi khi chỉ là tạm thời, nhưng trong nhiều trường hợp, chúng để lại di chứng kéo dài và làm mất đi khả năng sống độc lập của người cao tuổi.
Người cao tuổi ở TP HCM được tiêm vaccine cúm miễn phí, tháng 1/2026. Ảnh:
Mỹ Ý
Thách thức này càng trở nên hiện hữu khi Việt Nam đang trải qua quá trình già hóa dân số nhanh chóng với khoảng 12 triệu người từ 60 tuổi trở lên và dự báo sẽ vượt mốc 21 triệu vào năm 2035. Trong bối cảnh đó, gánh nặng bệnh mạn tính ngày càng gia tăng khi ước tính gần hai phần ba người Việt trên 60 tuổi đang phải sống chung với ít nhất một bệnh nền.
Khi dân số già đi, việc người cao tuổi chung sống lâu dài với các bệnh mạn tính khiến họ trở nên dễ bị tổn thương hơn trước những đợt nhiễm trùng. Do đó, việc phòng ngừa các bệnh truyền nhiễm đã có vaccine trở nên quan trọng hơn bao giờ hết nhằm dự phòng hoặc giảm thiểu mức độ nghiêm trọng cũng như hậu quả nặng nề mà chúng gây ra.
Hệ lụy từ mối liên hệ giữa già hóa và nhiễm trùng không chỉ dừng lại ở sức khỏe cá nhân mà còn gây áp lực lớn lên hệ thống y tế, xã hội và kinh tế.
Nghiên cứu mô hình tại Mỹ giai đoạn 2017-2046 cho thấy các bệnh truyền nhiễm có thể phòng ngừa bằng vaccine gây ra tới 653 tỷ USD chi phí trực tiếp trong vòng 30 năm. Áp lực này không chỉ đè nặng lên nền y tế mà còn bào mòn tài chính lẫn tinh thần của các gia đình.
Tại Việt Nam, dù tuổi thọ hiện đạt xấp xỉ 74 năm nhưng tuổi thọ khỏe mạnh chỉ ở mức 65 năm, nghĩa là mỗi người có từ 8 đến 10 năm phải sống chung với bệnh tật. Nếu Việt Nam đi theo xu hướng của các quốc gia phương Tây, giai đoạn bệnh tật lúc về già sẽ còn kéo dài hơn nữa, phản ánh nguy cơ nhập viện nhiều lần và làm giảm sút nghiêm trọng chất lượng cuộc sống.
Như GS. Van-Tam đã nhấn mạnh, khi đánh giá gánh nặng bệnh tật ở người cao tuổi, chúng ta không chỉ nói về số ngày nằm viện mà là về những năm tháng sống khỏe mạnh bị mất đi.
Trong công tác lâm sàng, việc chẩn đoán và điều trị nhiễm trùng cho bệnh nhân đa bệnh nền luôn là một bài toán hóc búa, thậm chí là "nỗi sợ" của nhiều bác sĩ trẻ. GS. Van-Tam cho biết mỗi loại thuốc điều trị nhiễm trùng khi đưa vào cơ thể đôi khi có khả năng tương tác với các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính hiện có, buộc bác sĩ phải cực kỳ thận trọng khi kê đơn để cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ.
Đặc biệt, tình trạng đề kháng kháng sinh ngày càng tăng đang biến quá trình điều trị trở thành một cuộc chiến đầy thách thức, càng khẳng định chân lý phòng bệnh hơn chữa bệnh. Chính những khó khăn trong quản lý các ca bệnh phức tạp này đã bộc lộ rõ yêu cầu phải nâng cao năng lực dự phòng cho nhân viên y tế, một thông điệp được GS. Jonathan Van-Tam nhấn mạnh bên lề sự kiện về phát triển học phần vaccine trong đào tạo sau đại học do Đại học Y Dược TP HCM và GSK phối hợp tổ chức.
GS.TS Jonathan Van-Tam, nguyên Cố vấn Y tế Chính phủ Anh. Ảnh:
GS. Van-Tam
Để phá vỡ vòng xoắn bệnh lý này, kinh nghiệm từ hệ thống y tế Anh quốc (NHS) cho thấy tiêm chủng cho người lớn tuổi là biện pháp dự phòng hiệu quả nhất.
Tại Anh, chương trình tiêm chủng đạt độ bao phủ rất cao nhờ chính sách quốc gia rõ ràng khi từ năm 2000 đã tuyên bố tiêm vaccine cúm cho người từ 65 tuổi trở lên là trách nhiệm chung của cả nước. Bên cạnh đó, hệ thống bác sĩ gia đình đóng vai trò nòng cốt cùng với việc mở rộng đội ngũ thực hành khi có tới 90% liều vaccine hiện nay được tiêm bởi điều dưỡng và dược sĩ.
Từ thực tiễn đó, GS. Van-Tam gợi mở rằng Việt Nam có thể bắt đầu bằng việc hình thành các hướng dẫn thực hành chủng ngừa trong bệnh viện, song song với việc lồng ghép các học phần về vaccine trong đào tạo y khoa. Cách tiếp cận này không chỉ tạo nền tảng kiến thức cho thế hệ bác sĩ tương lai mà còn nâng cao năng lực cho đội ngũ y tế dự phòng trong việc đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho từng cá nhân.
Cùng với vận động và chế độ ăn lành mạnh, tiêm chủng nên trở thành một phần thiết yếu trong hành trình lão hóa khỏe mạnh để những năm tháng tuổi già không chỉ kéo dài mà còn thực sự trọn vẹn.
Mỹ Ý
