Israel đối mặt ngã rẽ ngoại giao trong chiến sự Iran

Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu luôn cho thấy ông hoàn toàn tin tưởng Tổng thống Mỹ Donald Trump, đặc biệt là trong cuộc chiến với Iran. Trong cuộc họp báo tuần trước, ông ca ngợi "sự sáng suốt và lòng dũng cảm trong quyết định của Tổng thống Mỹ, sự lãnh đạo của ông ấy, và thực tế là chúng tôi đang sát cánh bên nhau".
"Nước Mỹ không chiến đấu vì Israel. Nước Mỹ đang chiến đấu cùng Israel vì mục tiêu chung", ông Netanyahu nói.
Ngày 21/3, ông Trump công bố "tối hậu thư 48 giờ", yêu cầu Iran phải mở cửa eo biển Hormuz, nếu không toàn bộ lưới điện của nước này sẽ bị "xóa sổ". Thủ tướng Netanyahu lập tức lên tiếng ủng hộ, nói rằng Israel và Mỹ "đang phối hợp với nhau để bảo vệ thế giới", cáo buộc Iran "đe dọa toàn cầu".
Tổng thống Donald Trump tại sân bay Palm Beach ở bang Florida ngày 23/3. Ảnh:
AP
Nhưng chỉ vài giờ trước khi tối hậu thư hết hạn ngày 23/3, Tổng thống Trump tiết lộ rằng chính quyền của ông đã tham gia vào các cuộc đàm phán "hiệu quả" với Iran về "giải pháp toàn diện và triệt để" cho xung đột. Ông quyết định hủy tối hậu thư, ra lệnh cho Lầu Năm Góc không tập kích các cơ sở năng lượng của Iran trong 5 ngày để tạo thuận lợi cho đàm phán.
Ngay sau đó, ông tuyên bố rằng Mỹ thực chất đã đạt được mục tiêu "thay đổi chế độ" ở Iran vì rất nhiều lãnh đạo của nước này đã thiệt mạng.
Sau thông báo của ông Trump, Thủ tướng Netanyahu nói rằng Tổng thống Mỹ tin tưởng có thể tận dụng "những thành tựu hùng mạnh mà quân đội hai nước đã đạt được để hiện thực hóa các mục tiêu của cuộc chiến trong một thỏa thuận, nhằm bảo vệ các lợi ích thiết yếu của chúng ta".
Tuy nhiên, ông thêm rằng song song với tiến trình đó, Israel sẽ tiếp tục không kích ở cả Iran và Lebanon. "Chúng ta đang tháo dỡ một cách có hệ thống chương trình tên lửa và chương trình hạt nhân của Iran, đồng thời tiếp tục giáng đòn mạnh vào Hezbollah", ông nói.
Bất chấp cách diễn đạt đó, chuyên gia chính trị Ori Goldberg cho biết Israel dường như không được Mỹ tham vấn trước về các cuộc đàm phán với Iran. Ngay sau tuyên bố hủy ném bom của ông Trump, không quân Israel vẫn không kích vào loạt mục tiêu tại Tehran và Iran đáp trả bằng 7 loạt tên lửa nhắm vào Tel Aviv trong một ngày.
Goldberg cho rằng diễn biến này cho thấy Israel đang "đứng bên rìa cuộc chơi", khi Mỹ ngày càng hướng đến giải pháp đàm phán để chấm dứt xung đột. "Ý tưởng rằng chúng ta là một đối tác quan trọng mà Mỹ hay bất kỳ quốc gia nào muốn đàm phán cùng đã tan biến", chuyên gia này nói.
Ông Netanyahu và các đồng minh cánh hữu ở Israel đã đặt nhiều kỳ vọng vào sự ủng hộ của Tổng thống Mỹ. Chiến thắng trong cuộc bầu cử năm 2024 của ông Trump từng được Thủ tướng Israel coi là dấu mốc cho một thời kỳ quan hệ đối tác Israel - Mỹ chặt chẽ hơn.
Tuy nhiên, đây không phải là lần đầu tiên ông Trump khiến Israel bối rối, dù hai bên là đồng minh thân thiết.
Đầu năm 2025, lực lượng Houthi ở Yemen liên tục tập kích tàu thuyền có liên hệ với Mỹ và Israel qua lại Biển Đỏ, nhằm thể hiện sự ủng hộ với nhóm Hamas ở Gaza. Mỹ và Israel khi đó phối hợp mở chiến dịch không kích kéo dài bảy tuần nhắm vào các mục tiêu của Houthi.
Nhưng đến tháng 5/2025, ông Trump thông báo đã đạt thỏa thuận với Houthi, trong đó nhóm này đồng ý chấm dứt các cuộc tấn công vào tàu thuyền Mỹ. Tuy nhiên, thỏa thuận lại không đề cập gì đến Israel, về lý thuyết cho phép Houthi có thể tiếp tục nhắm mục tiêu vào Israel và các bên khác sử dụng tuyến hàng hải này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump (trái) và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tại Nhà Trắng ngày 29/9/2025. Ảnh:
AP
Giới chức Israel khi đó nói với truyền thông trong nước rằng Washington đã không tham vấn trước, khiến Tel Aviv hoàn toàn bị bất ngờ với điều khoản thỏa thuận.
Ngày 24/6/2025, vài giờ sau khi Mỹ - Israel đạt thỏa thuận ngừng bắn với Iran, chấm dứt chiến dịch không kích 12 ngày, Tel Aviv cáo buộc Tehran tiếp tục phóng hai tên lửa vào lãnh thổ nước này, vi phạm lệnh ngừng bắn. Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) đã cho chiến đấu cơ xuất kích, lên kế hoạch "ném bom vào trái tim Tehran" để đáp trả.
Tuy nhiên, khi nhận được thông tin này, ông Trump đã rất giận dữ, chỉ trích Israel và công khai gây sức ép để Tel Aviv phải cho tiêm kích quay đầu. "Tôi được báo cáo rằng Israel cho máy bay xuất kích vì họ cảm thấy thỏa thuận bị vi phạm bởi một tên lửa không bắn trúng vào đâu", ông Trump nói. "Tôi không vui việc đó, và cả với Israel", ông Trump nói.
Đây là lần hiếm hoi Tổng thống Mỹ có những lời lẽ gay gắt như vậy với Israel. "Israel, đừng ném những quả bom đó. Nếu làm vậy, đó sẽ là hành động vi phạm lệnh ngừng bắn. Hãy cho các phi công quay đầu về, ngay lập tức. Trump, Tổng thống Mỹ", ông viết trên Truth Social sau đó.
Trong cuộc chiến lần này, Israel muốn "đấu đến cùng", tiếp tục không kích các mục tiêu cho đến khi Iran chịu khuất phục, từ bỏ hoàn toàn tham vọng hạt nhân và tên lửa của mình. Tuy nhiên, ông Trump lại đang đối mặt với áp lực ngày càng lớn về một giải pháp ngừng bắn, khi chiến sự kéo dài ảnh hưởng xấu tới triển vọng chính trị của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa kỳ sắp tới.
Đồng thời, các đối tác quan trọng của Mỹ ở Trung Đông như Thổ Nhĩ Kỳ đã tăng cường nỗ lực tìm kiếm lối thoát ngoại giao cho cuộc chiến, tạo ra "bàn đạp" có lợi cho ông Trump, dù không có lợi cho Israel.
"Tổng thống có các nguyên tắc và mục tiêu của mình, nhưng ông đang đối mặt với áp lực từ trong và ngoài nước để sớm chấm dứt cuộc chiến", Danielle Pletka, chuyên gia cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ, nhận định.
Các nhà phân tích cho rằng Thủ tướng Netanyahu giờ phải nỗ lực để đảm bảo rằng các lợi ích cốt lõi của Israel, gồm ngăn chặn chương trình hạt nhân và tên lửa của Iran, cùng sự hỗ trợ của nước này cho Hamas và Hezbollah, sẽ được giải quyết trong một thỏa thuận ngừng bắn tiềm năng.
Liên minh Mỹ - Israel, giống như mối quan hệ giữa ông Trump và Netanyahu, đã đạt đến tầm cao mới với chiến dịch chung chống lại Iran. Nhưng điều đó luôn đi kèm với cái giá rõ ràng, theo giới quan sát.
"Một khi Israel xây dựng kế hoạch cùng với ông Trump, đó chưa bao giờ thực sự là kế hoạch của riêng Israel", Lazar Berman, nhà phân tích của
Times of Israel
, nói.
Thanh Tâm
(Theo
Al Jazeera, Times of Israel
)