Thế Giới
Hạ tầng, năng lượng dần trở thành mục tiêu trong chiến sự Iran
📅 7/4/2026👁️ 2 lượt xem⏱️ 15 phút đọc
Sau khi tập kích hàng nghìn mục tiêu quân sự ở Iran, lực lượng Mỹ - Israel đang đe dọa nhắm vào hạ tầng và cơ sở năng lượng của Iran, trong khi Tehran cũng tuyên bố sẽ đáp trả tương ứng.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 6/4 cảnh báo Iran "có thể bị xóa sổ chỉ trong một đêm" nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz trước hạn chót 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội).
Ông cũng tuyên bố Mỹ có kế hoạch phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện Iran trong 4 giờ, nếu Tehran không tuân thủ hạn chót đề ra. "Tất cả nhà máy điện ở Iran sẽ ngừng hoạt động, bốc cháy, phát nổ và không bao giờ hoạt động trở lại được", ông nói.
Những cột khói bốc lên tại một địa điểm ở thủ đô Tehran, Iran, sau các cuộc không kích từ Mỹ - Israel hồi đầu tháng 3. Ảnh:
AFP
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố những "lời đe dọa vô căn cứ" của ông Trump sẽ không làm ảnh hưởng tới tinh thần và hoạt động của binh sĩ nước này. Truyền thông Iran cũng đăng danh sách các cây cầu lớn tại Trung Đông, ám chỉ có thể nhắm mục tiêu để trả đũa nếu hạ tầng của Tehran bị tấn công.
Trên thực tế, lực lượng Mỹ - Israel những ngày qua đã bắt đầu nhắm vào hạ tầng chiến lược và cơ sở năng lượng của Iran, sau khi không kích hàng nghìn mục tiêu quân sự trong hơn 5 tuần giao tranh.
Tổng thống Trump hôm 2/4 thông báo quân đội Mỹ đã phá hủy cầu B1, một trong những cây cầu cao nhất Trung Đông tại thành phố Karaj, cách thủ đô Tehran của Iran khoảng 35 km về phía tây. Vụ tập kích khiến một phần cây cầu bị phá hủy, 8 người thiệt mạng, gần 100 người bị thương.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) trong hai tuần qua cũng đã tấn công hai cơ sở hóa dầu lớn nhất Iran, trong đó có nhà máy ở Asaluyeh, nơi sản xuất 50% sản lượng hóa dầu của nước này. Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, cho biết các đòn tập kích của Israel đã vô hiệu hóa 85% năng lực xuất khẩu của Iran trong lĩnh vực hóa dầu.
Trước đó, Iran cũng đã phóng tên lửa, UAV vào các mục tiêu khắp vùng Vịnh để đáp trả các đòn không kích của Mỹ - Israel. Iran còn gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường thủy vận chuyển 20% lượng dầu của thế giới.
Avner Golov, cựu quan chức an ninh quốc gia Israel và hiện là phó chủ tịch nhóm cố vấn MIND Israel, cho rằng việc Mỹ và Israel bắt đầu tăng cường tấn công các cơ sở hạ tầng phi năng lượng quan trọng của Iran phát đi thông điệp mạnh tới Tehran. "Nếu Iran vẫn tiếp tục không đồng ý chấm dứt giao tranh, cái giá mà nền kinh tế của họ phải trả sẽ ngày càng đắt hơn", Golov nói.
Trong khi đó, thiếu tướng Ali Abdollahi Aliabadi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, cảnh báo "cánh cổng địa ngục sẽ mở ra" đối với Mỹ và Israel nếu hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công.
Lực lượng Iran đã nhắm vào các cơ sở hóa dầu tại Bahrain và Abu Dhabi, đồng thời oanh tạc hệ thống dầu khí, nhà máy khử mặn và lưới điện tại Kuwait. Hôm 5/4, Iran tập kích khu công nghiệp Neot Hovav ở miền nam Israel, nơi tập trung nhiều nhà máy. Trước đó vài ngày, giới chức Israel cho biết nhà máy lọc dầu lớn nhất nước này tại Haifa đã bị trúng mảnh vỡ từ tên lửa Iran nhưng hoạt động sản xuất không bị gián đoạn.
Hành vi tấn công các cơ sở hạ tầng dân sự trong xung đột có nguy cơ vi phạm luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, giới chức Mỹ và Israel cho rằng đây là những mục tiêu hợp lệ vì chúng sản xuất vật tư hoặc được dùng để vận chuyển vũ khí phục vụ quân đội Iran.
Bình luận viên Dov Lieber và Zvi Smith của
WSJ
cho rằng việc các bên chuyển hướng tấn công sang các mục tiêu hạ tầng, năng lượng có nguy cơ biến xung đột thành một cuộc chiến tiêu hao về kinh tế.
Các cuộc tấn công của Iran vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh có thể gây ra tác động lâu dài tới giá năng lượng toàn cầu. Giá dầu đã tăng vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2022 và có nguy cơ tiếp tục leo thang khi nhiều tàu chở dầu vẫn mắc kẹt tại vịnh Ba Tư. Iran đến nay vẫn từ chối mở cửa eo biển Hormuz chỉ để đổi lấy một lệnh ngừng bắn tạm thời, hay nhượng bộ trước các tối hậu thư của ông Trump.
Ông Trump đăng video 'cây cầu lớn nhất ở Iran sụp đổ'
Khói đen ngùn ngụt bốc lên từ cây cầu B1 gần thủ đô Tehran của Iran trong video đăng ngày 2/4. Video:
Truth Social/realDonaldTrump
Raz Zimmt, giám đốc chương trình Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, trụ sở tại Tel Aviv, nhận định Tehran hiện dường như sẵn sàng chịu đựng thêm những tổn thất kinh tế miễn là có thể gây ra đau đớn cho đối phương.
"Họ sẵn lòng chấp nhận rủi ro", ông nói.
Theo Robin Mills, giám đốc điều hành công ty tư vấn Qamar Energy, trụ sở tại Dubai, "nếu các cơ sở hóa dầu và năng lượng trong khu vực bị hư hại nghiêm trọng, sẽ chẳng còn gì để vận chuyển ra khỏi vùng Vịnh ngay cả khi Iran dỡ phong tỏa eo biển Hormuz".
"Dù hoạt động vận tải trở lại bình thường, một phần trong 5 triệu thùng chế phẩm dầu mỗi ngày được xuất khẩu từ vùng Vịnh vẫn sẽ bị gián đoạn nhiều tháng, thậm chí lâu hơn", Mills nói.
Với Iran, các đòn không kích nhắm vào các cây cầu và nhà máy điện có nguy cơ giáng đòn vào nền kinh tế vốn đã kiệt quệ sau nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt từ phương Tây liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo. Theo người dân địa phương, cuộc chiến đã khiến nền kinh tế Iran đình trệ và rơi vào tình trạng tồi tệ chưa từng thấy.
Người Iran vật lộn sinh tồn giữa chiến sự
Trong các cuộc phỏng vấn, nhiều người Iran cho biết giá lương thực đã tăng vọt và tình trạng thất nghiệp ngày càng trầm trọng, khi các nhà máy phải đóng cửa sau những đợt oanh tạc. Họ bày tỏ lo ngại chiến dịch của Mỹ - Israel cuối cùng sẽ không thể thay đổi chính quyền tại Iran mà chỉ gây thêm khốn khổ cho những người dân bình thường.
Các cuộc ném bom của Israel vào nhà máy thép, hóa dầu và dược phẩm đã đánh thẳng vào những trụ cột kinh tế vốn mang về nguồn thu hàng tỷ USD cho Iran.
Hóa dầu là ngành chủ chốt của kinh tế Iran, đóng góp khoảng 25% tổng doanh thu xuất khẩu phi dầu mỏ, theo Neil Quilliam, chuyên gia năng lượng tại tổ chức nghiên cứu Chatham House, London.
Ông cho biết khác với dầu thô vốn dễ bị giám sát và trừng phạt vì vận chuyển bằng tàu lớn, các sản phẩm hóa dầu có thể bán cho nhiều khách hàng tư nhân, đặc biệt là tại châu Á và Thổ Nhĩ Kỳ. Vì thế, đây là nguồn mang đến ngoại tệ cực kỳ quan trọng đối với Tehran.
"Các nhà máy này cung cấp nguồn nguyên liệu thiết yếu cho những ngành như dệt may, phụ tùng ô tô và bao bì. Việc chúng bị phá hủy sẽ gây tắc nghẽn sản xuất, đẩy chi phí lên cao và khiến người lao động trong toàn ngành công nghiệp chế tạo mất việc làm", Quilliam nói.
Một nhà máy lọc dầu tại tỉnh Haifa, Israel, bị hư hại sau đợt tập kích của Iran hôm 19/3. Ảnh:
Reuters
Tuần trước, Israel đã đánh thẳng vào "trái tim" ngành thép của Iran khi oanh tạc nhà máy thép Khuzestan tại thành phố Ahvaz và nhà máy thép Mobarakeh tại Isfahan. Đây là hai cơ sở sản xuất thép lớn nhất khu vực.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết hồi năm 2024 rằng ngành kim loại của Iran thu về hàng tỷ USD mỗi năm, trong đó phần lớn đến từ xuất khẩu thép. Cả hai cơ sở sản xuất thép trên đều đang chịu lệnh trừng phạt từ Mỹ do có liên quan đến các cơ quan an ninh Iran.
Tiếp theo đó, hôm 31/3, quân đội Israel còn tấn công nhà máy dược phẩm Tofigh Daru tại Tehran.
Iran đã thu được một số lợi ích kinh tế từ cuộc chiến, như việc có thể duy trì xuất khẩu dầu với giá cao hay nguồn thu từ phí quá cảnh qua eo biển Hormuz. Mặt khác, việc chính quyền Mỹ miễn trừ lệnh trừng phạt xuất khẩu dầu đã giúp Ấn Độ có thể mua dầu từ Iran sau nhiều năm.
Tuy nhiên, theo chuyên gia Zimmt từ Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia, những lợi ích này sẽ không thấm gì so với những thiệt hại mà cuộc chiến đã và có thể gây ra cho nền kinh tế Iran trong những ngày tới, nếu ông Trump thực hiện lời đe dọa của mình.
Vũ Hoàng
(Theo
WSJ, AFP, Reuters
)
Ông cũng tuyên bố Mỹ có kế hoạch phá hủy toàn bộ cầu và nhà máy điện Iran trong 4 giờ, nếu Tehran không tuân thủ hạn chót đề ra. "Tất cả nhà máy điện ở Iran sẽ ngừng hoạt động, bốc cháy, phát nổ và không bao giờ hoạt động trở lại được", ông nói.
Những cột khói bốc lên tại một địa điểm ở thủ đô Tehran, Iran, sau các cuộc không kích từ Mỹ - Israel hồi đầu tháng 3. Ảnh:
AFP
Quân đội Iran cùng ngày tuyên bố những "lời đe dọa vô căn cứ" của ông Trump sẽ không làm ảnh hưởng tới tinh thần và hoạt động của binh sĩ nước này. Truyền thông Iran cũng đăng danh sách các cây cầu lớn tại Trung Đông, ám chỉ có thể nhắm mục tiêu để trả đũa nếu hạ tầng của Tehran bị tấn công.
Trên thực tế, lực lượng Mỹ - Israel những ngày qua đã bắt đầu nhắm vào hạ tầng chiến lược và cơ sở năng lượng của Iran, sau khi không kích hàng nghìn mục tiêu quân sự trong hơn 5 tuần giao tranh.
Tổng thống Trump hôm 2/4 thông báo quân đội Mỹ đã phá hủy cầu B1, một trong những cây cầu cao nhất Trung Đông tại thành phố Karaj, cách thủ đô Tehran của Iran khoảng 35 km về phía tây. Vụ tập kích khiến một phần cây cầu bị phá hủy, 8 người thiệt mạng, gần 100 người bị thương.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) trong hai tuần qua cũng đã tấn công hai cơ sở hóa dầu lớn nhất Iran, trong đó có nhà máy ở Asaluyeh, nơi sản xuất 50% sản lượng hóa dầu của nước này. Israel Katz, Bộ trưởng Quốc phòng Israel, cho biết các đòn tập kích của Israel đã vô hiệu hóa 85% năng lực xuất khẩu của Iran trong lĩnh vực hóa dầu.
Trước đó, Iran cũng đã phóng tên lửa, UAV vào các mục tiêu khắp vùng Vịnh để đáp trả các đòn không kích của Mỹ - Israel. Iran còn gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến đường thủy vận chuyển 20% lượng dầu của thế giới.
Avner Golov, cựu quan chức an ninh quốc gia Israel và hiện là phó chủ tịch nhóm cố vấn MIND Israel, cho rằng việc Mỹ và Israel bắt đầu tăng cường tấn công các cơ sở hạ tầng phi năng lượng quan trọng của Iran phát đi thông điệp mạnh tới Tehran. "Nếu Iran vẫn tiếp tục không đồng ý chấm dứt giao tranh, cái giá mà nền kinh tế của họ phải trả sẽ ngày càng đắt hơn", Golov nói.
Trong khi đó, thiếu tướng Ali Abdollahi Aliabadi, chỉ huy Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya phụ trách hoạt động tác chiến của lực lượng vũ trang Iran, cảnh báo "cánh cổng địa ngục sẽ mở ra" đối với Mỹ và Israel nếu hạ tầng của Iran tiếp tục bị tấn công.
Lực lượng Iran đã nhắm vào các cơ sở hóa dầu tại Bahrain và Abu Dhabi, đồng thời oanh tạc hệ thống dầu khí, nhà máy khử mặn và lưới điện tại Kuwait. Hôm 5/4, Iran tập kích khu công nghiệp Neot Hovav ở miền nam Israel, nơi tập trung nhiều nhà máy. Trước đó vài ngày, giới chức Israel cho biết nhà máy lọc dầu lớn nhất nước này tại Haifa đã bị trúng mảnh vỡ từ tên lửa Iran nhưng hoạt động sản xuất không bị gián đoạn.
Hành vi tấn công các cơ sở hạ tầng dân sự trong xung đột có nguy cơ vi phạm luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, giới chức Mỹ và Israel cho rằng đây là những mục tiêu hợp lệ vì chúng sản xuất vật tư hoặc được dùng để vận chuyển vũ khí phục vụ quân đội Iran.
Bình luận viên Dov Lieber và Zvi Smith của
WSJ
cho rằng việc các bên chuyển hướng tấn công sang các mục tiêu hạ tầng, năng lượng có nguy cơ biến xung đột thành một cuộc chiến tiêu hao về kinh tế.
Các cuộc tấn công của Iran vào hạ tầng năng lượng vùng Vịnh có thể gây ra tác động lâu dài tới giá năng lượng toàn cầu. Giá dầu đã tăng vọt lên mức cao nhất kể từ năm 2022 và có nguy cơ tiếp tục leo thang khi nhiều tàu chở dầu vẫn mắc kẹt tại vịnh Ba Tư. Iran đến nay vẫn từ chối mở cửa eo biển Hormuz chỉ để đổi lấy một lệnh ngừng bắn tạm thời, hay nhượng bộ trước các tối hậu thư của ông Trump.
Ông Trump đăng video 'cây cầu lớn nhất ở Iran sụp đổ'
Khói đen ngùn ngụt bốc lên từ cây cầu B1 gần thủ đô Tehran của Iran trong video đăng ngày 2/4. Video:
Truth Social/realDonaldTrump
Raz Zimmt, giám đốc chương trình Iran tại Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, trụ sở tại Tel Aviv, nhận định Tehran hiện dường như sẵn sàng chịu đựng thêm những tổn thất kinh tế miễn là có thể gây ra đau đớn cho đối phương.
"Họ sẵn lòng chấp nhận rủi ro", ông nói.
Theo Robin Mills, giám đốc điều hành công ty tư vấn Qamar Energy, trụ sở tại Dubai, "nếu các cơ sở hóa dầu và năng lượng trong khu vực bị hư hại nghiêm trọng, sẽ chẳng còn gì để vận chuyển ra khỏi vùng Vịnh ngay cả khi Iran dỡ phong tỏa eo biển Hormuz".
"Dù hoạt động vận tải trở lại bình thường, một phần trong 5 triệu thùng chế phẩm dầu mỗi ngày được xuất khẩu từ vùng Vịnh vẫn sẽ bị gián đoạn nhiều tháng, thậm chí lâu hơn", Mills nói.
Với Iran, các đòn không kích nhắm vào các cây cầu và nhà máy điện có nguy cơ giáng đòn vào nền kinh tế vốn đã kiệt quệ sau nhiều năm chịu các lệnh trừng phạt từ phương Tây liên quan đến chương trình hạt nhân, tên lửa đạn đạo. Theo người dân địa phương, cuộc chiến đã khiến nền kinh tế Iran đình trệ và rơi vào tình trạng tồi tệ chưa từng thấy.
Người Iran vật lộn sinh tồn giữa chiến sự
Trong các cuộc phỏng vấn, nhiều người Iran cho biết giá lương thực đã tăng vọt và tình trạng thất nghiệp ngày càng trầm trọng, khi các nhà máy phải đóng cửa sau những đợt oanh tạc. Họ bày tỏ lo ngại chiến dịch của Mỹ - Israel cuối cùng sẽ không thể thay đổi chính quyền tại Iran mà chỉ gây thêm khốn khổ cho những người dân bình thường.
Các cuộc ném bom của Israel vào nhà máy thép, hóa dầu và dược phẩm đã đánh thẳng vào những trụ cột kinh tế vốn mang về nguồn thu hàng tỷ USD cho Iran.
Hóa dầu là ngành chủ chốt của kinh tế Iran, đóng góp khoảng 25% tổng doanh thu xuất khẩu phi dầu mỏ, theo Neil Quilliam, chuyên gia năng lượng tại tổ chức nghiên cứu Chatham House, London.
Ông cho biết khác với dầu thô vốn dễ bị giám sát và trừng phạt vì vận chuyển bằng tàu lớn, các sản phẩm hóa dầu có thể bán cho nhiều khách hàng tư nhân, đặc biệt là tại châu Á và Thổ Nhĩ Kỳ. Vì thế, đây là nguồn mang đến ngoại tệ cực kỳ quan trọng đối với Tehran.
"Các nhà máy này cung cấp nguồn nguyên liệu thiết yếu cho những ngành như dệt may, phụ tùng ô tô và bao bì. Việc chúng bị phá hủy sẽ gây tắc nghẽn sản xuất, đẩy chi phí lên cao và khiến người lao động trong toàn ngành công nghiệp chế tạo mất việc làm", Quilliam nói.
Một nhà máy lọc dầu tại tỉnh Haifa, Israel, bị hư hại sau đợt tập kích của Iran hôm 19/3. Ảnh:
Reuters
Tuần trước, Israel đã đánh thẳng vào "trái tim" ngành thép của Iran khi oanh tạc nhà máy thép Khuzestan tại thành phố Ahvaz và nhà máy thép Mobarakeh tại Isfahan. Đây là hai cơ sở sản xuất thép lớn nhất khu vực.
Bộ Tài chính Mỹ cho biết hồi năm 2024 rằng ngành kim loại của Iran thu về hàng tỷ USD mỗi năm, trong đó phần lớn đến từ xuất khẩu thép. Cả hai cơ sở sản xuất thép trên đều đang chịu lệnh trừng phạt từ Mỹ do có liên quan đến các cơ quan an ninh Iran.
Tiếp theo đó, hôm 31/3, quân đội Israel còn tấn công nhà máy dược phẩm Tofigh Daru tại Tehran.
Iran đã thu được một số lợi ích kinh tế từ cuộc chiến, như việc có thể duy trì xuất khẩu dầu với giá cao hay nguồn thu từ phí quá cảnh qua eo biển Hormuz. Mặt khác, việc chính quyền Mỹ miễn trừ lệnh trừng phạt xuất khẩu dầu đã giúp Ấn Độ có thể mua dầu từ Iran sau nhiều năm.
Tuy nhiên, theo chuyên gia Zimmt từ Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia, những lợi ích này sẽ không thấm gì so với những thiệt hại mà cuộc chiến đã và có thể gây ra cho nền kinh tế Iran trong những ngày tới, nếu ông Trump thực hiện lời đe dọa của mình.
Vũ Hoàng
(Theo
WSJ, AFP, Reuters
)
