Pháp Luật
Đề xuất tiếp tục giảm các tội áp dụng phạt tử hình
📅 17/4/2026👁️ 1 lượt xem⏱️ 10 phút đọc
Bộ Công an đề thu hẹp các tội áp dụng án tử hình; tăng các tội phạt tiền; tăng gấp đôi tiền phạt ở các tội liên quan kinh doanh, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm...
Bộ Công an đang xây dựng Dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi) với nhiều chính sách mới nhằm bảo đảm tính công bằng, nhân đạo; khuyến khích người phạm tội khắc phục thiệt hại. Trong số này có chủ trương tiếp tục giảm các tội áp dụng án tử hình.
Sau lần sửa đổi gần nhất, từ 1/7/2025, Bộ luật Hình sự còn
10 tội danh
áp dụng hình phạt này - thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước đối với người phạm tội.
Song theo cơ quan soạn thảo, phạm vi các tội phạm áp dụng hình phạt tử hình vẫn còn rộng, chưa đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.
Do đó, Bộ Công an đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi các tội áp dụng hình phạt tử hình, chỉ giữ lại với các tội danh có tính chất "tội ác nghiêm trọng", xâm phạm đến khách thể đặc biệt quan trọng, gây những hậu quả nặng nề về mặt kinh tế, xã hội và an ninh con người. Song dự thảo chưa đề xuất cụ thể đó là những tội danh nào.
HĐXX Tòa án nhân dân Hà Nội trong một phiên làm việc. Ảnh:
Danh Lam
Liên quan hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự hiện hành chưa quy định về việc khi hết thời hiệu thi hành bản án tử hình thì người bị kết án được chuyển xuống tù chung thân.
Chính sách này mới chỉ được TAND Tối cao hướng dẫn trong Nghị quyết 03/2025. Do đó, để chính thức luật hóa, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung quy định này vào dự thảo.
Hiện thời hiệu thi hành án tử hình là 20 năm (theo khoản 1 Điều 60 Bộ luật Hình sự). Điều này đồng nghĩa, nếu sau 20 năm từ ngày bị kết án tử hình nhưng chưa bị thi hành án, người phạm tội sẽ được chuyển xuống hình phạt tù chung thân.
Tăng tiền phạt với nhiều tội danh
Dự thảo cũng đề xuất nâng gấp đôi mức phạt tiền ở một số nhóm tội có tính chất thu lợi nhuận bất chính như: trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại; trong lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và các tội khác xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông...
Phân tích đề xuất, Bộ Công an cho rằng mức phạt tiền tối thiểu hiện nay (một triệu đồng với cá nhân, và 50 triệu đồng với pháp nhân thương mại) là tương đối thấp.
Mức này, theo đánh giá, chưa phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, chưa tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người của người dân ở thời điểm hiện tại. Mức hình phạt tiền với các tội trong lĩnh vực được đề xuất trên hiện còn thấp, chưa phù hợp điều kiện thực tế xã hội.
Ví dụ, với tội
Cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khóa,
Điều 209 của Bộ luật Hình sự quy định mức phạt tiền cao nhất với cá nhân là 2 tỷ đồng, pháp nhân là 5 tỷ đồng.
Hoặc Điều 213
,
tội
Gian lận trong kinh doanh bảo hiểm,
áp dụng mức phạt tiền cao nhất với cá nhân là 300 triệu, với pháp nhân là 7 tỷ đồng.
Theo Bộ Công an, thực tiễn cho thấy, người phạm tội nêu trên đều thu lợi bất chính rất lớn, có những vụ án lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Do đó, Bộ đề xuất nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính răn đe và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản bị tội phạm xâm hại.
Mở rộng các tội được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù
Hiện nay, Bộ luật Hình sự xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các quan điểm về phòng, chống tham nhũng hiện cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát.
Song Bộ luật Hình sự hiện chưa đặt ra chuẩn cứng, khi nào được phạt tiền, khi nào phải phạt tù, chỉ quy định chung chung trong chữ "có thể", dẫn đến chính sách hình sự vẫn nghiêng nhiều về trừng phạt hơn là phục hồi.
Theo đề xuất, khi sửa đổi, Bộ luật Hình sự sẽ tiến thêm một bước từ "cho phép", "có thể" sang "định hướng bắt buộc", giúp Tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch hơn khi áp dụng hình phạt tiền, thay vì phạt tù.
Dự kiến, hình phạt tiền sẽ được mở rộng thêm với một số trường hợp người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định do Bộ luật quy định.
Ngoài ra, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Theo Bộ Công an, chính sách này sẽ giảm chi phí giam giữ và quản lý trại giam; tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Với xã hội và doanh nghiệp, điều này sẽ giúp người phạm tội (đặc biệt là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm) có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập xã hội tốt hơn.
Đối với doanh nghiệp, chính sách này giúp giảm rủi ro đứt gãy lao động và quản trị khi người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền mà không cần cách ly khỏi xã hội.
Song để chính sách thực sự hiệu quả, Nhà nước cần đầu tư thêm vào cơ chế xác minh tài sản, thu nhập để tránh tình trạng bản án tuyên xong nhưng khó thi hành do người phạm tội tẩu tán tài sản.
Dự thảo đang được lấy ý kiến công khai đến hết 7/5, dự kiến Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.
Hải Thư
Sau lần sửa đổi gần nhất, từ 1/7/2025, Bộ luật Hình sự còn
10 tội danh
áp dụng hình phạt này - thể hiện chính sách khoan hồng, nhân đạo của Nhà nước đối với người phạm tội.
Song theo cơ quan soạn thảo, phạm vi các tội phạm áp dụng hình phạt tử hình vẫn còn rộng, chưa đáp ứng các chuẩn mực quốc tế.
Do đó, Bộ Công an đề xuất tiếp tục thu hẹp phạm vi các tội áp dụng hình phạt tử hình, chỉ giữ lại với các tội danh có tính chất "tội ác nghiêm trọng", xâm phạm đến khách thể đặc biệt quan trọng, gây những hậu quả nặng nề về mặt kinh tế, xã hội và an ninh con người. Song dự thảo chưa đề xuất cụ thể đó là những tội danh nào.
HĐXX Tòa án nhân dân Hà Nội trong một phiên làm việc. Ảnh:
Danh Lam
Liên quan hình phạt tử hình, Bộ luật Hình sự hiện hành chưa quy định về việc khi hết thời hiệu thi hành bản án tử hình thì người bị kết án được chuyển xuống tù chung thân.
Chính sách này mới chỉ được TAND Tối cao hướng dẫn trong Nghị quyết 03/2025. Do đó, để chính thức luật hóa, Bộ Công an cũng đề xuất bổ sung quy định này vào dự thảo.
Hiện thời hiệu thi hành án tử hình là 20 năm (theo khoản 1 Điều 60 Bộ luật Hình sự). Điều này đồng nghĩa, nếu sau 20 năm từ ngày bị kết án tử hình nhưng chưa bị thi hành án, người phạm tội sẽ được chuyển xuống hình phạt tù chung thân.
Tăng tiền phạt với nhiều tội danh
Dự thảo cũng đề xuất nâng gấp đôi mức phạt tiền ở một số nhóm tội có tính chất thu lợi nhuận bất chính như: trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại; trong lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm và các tội khác xâm phạm trật tự quản lý kinh tế; trong lĩnh vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông...
Phân tích đề xuất, Bộ Công an cho rằng mức phạt tiền tối thiểu hiện nay (một triệu đồng với cá nhân, và 50 triệu đồng với pháp nhân thương mại) là tương đối thấp.
Mức này, theo đánh giá, chưa phù hợp với tình hình phát triển kinh tế, xã hội, chưa tính đến sự thay đổi của mức lương cơ sở và thu nhập bình quân đầu người của người dân ở thời điểm hiện tại. Mức hình phạt tiền với các tội trong lĩnh vực được đề xuất trên hiện còn thấp, chưa phù hợp điều kiện thực tế xã hội.
Ví dụ, với tội
Cố ý công bố thông tin sai lệch hoặc che giấu thông tin trong hoạt động chứng khóa,
Điều 209 của Bộ luật Hình sự quy định mức phạt tiền cao nhất với cá nhân là 2 tỷ đồng, pháp nhân là 5 tỷ đồng.
Hoặc Điều 213
,
tội
Gian lận trong kinh doanh bảo hiểm,
áp dụng mức phạt tiền cao nhất với cá nhân là 300 triệu, với pháp nhân là 7 tỷ đồng.
Theo Bộ Công an, thực tiễn cho thấy, người phạm tội nêu trên đều thu lợi bất chính rất lớn, có những vụ án lên đến hàng nghìn tỷ đồng. Do đó, Bộ đề xuất nâng mức phạt tiền để bảo đảm tính răn đe và nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản bị tội phạm xâm hại.
Mở rộng các tội được áp dụng phạt tiền thay vì phạt tù
Hiện nay, Bộ luật Hình sự xác định phạt tiền là một trong các hình phạt chính. Chiến lược cải cách tư pháp và các quan điểm về phòng, chống tham nhũng hiện cũng ưu tiên thu hồi tài sản bị thất thoát.
Song Bộ luật Hình sự hiện chưa đặt ra chuẩn cứng, khi nào được phạt tiền, khi nào phải phạt tù, chỉ quy định chung chung trong chữ "có thể", dẫn đến chính sách hình sự vẫn nghiêng nhiều về trừng phạt hơn là phục hồi.
Theo đề xuất, khi sửa đổi, Bộ luật Hình sự sẽ tiến thêm một bước từ "cho phép", "có thể" sang "định hướng bắt buộc", giúp Tòa án có căn cứ pháp lý minh bạch hơn khi áp dụng hình phạt tiền, thay vì phạt tù.
Dự kiến, hình phạt tiền sẽ được mở rộng thêm với một số trường hợp người phạm tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và cả một số trường hợp rất nghiêm trọng trong các nhóm tội nhất định do Bộ luật quy định.
Ngoài ra, người phạm tội phải thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải, tích cực hợp tác trong quá trình điều tra, truy tố, xét xử và đã khắc phục toàn bộ hậu quả, bồi thường toàn bộ thiệt hại.
Theo Bộ Công an, chính sách này sẽ giảm chi phí giam giữ và quản lý trại giam; tăng nguồn thu ngân sách từ các vụ án có động cơ vụ lợi.
Với xã hội và doanh nghiệp, điều này sẽ giúp người phạm tội (đặc biệt là người phạm tội lần đầu, ít nguy hiểm) có điều kiện duy trì việc làm, chăm sóc gia đình và tái hòa nhập xã hội tốt hơn.
Đối với doanh nghiệp, chính sách này giúp giảm rủi ro đứt gãy lao động và quản trị khi người quản lý vi phạm các lỗi có thể xử lý bằng tiền mà không cần cách ly khỏi xã hội.
Song để chính sách thực sự hiệu quả, Nhà nước cần đầu tư thêm vào cơ chế xác minh tài sản, thu nhập để tránh tình trạng bản án tuyên xong nhưng khó thi hành do người phạm tội tẩu tán tài sản.
Dự thảo đang được lấy ý kiến công khai đến hết 7/5, dự kiến Quốc hội cho ý kiến tại Kỳ họp thứ 3 Quốc hội khóa XVI và thông qua tại Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XVI.
Hải Thư
