Bại liệt là bệnh truyền nhiễm do virus poliovirus gây ra, có thể tấn công hệ thần kinh, thường gặp nhất ở trẻ em dưới 5 tuổi.
Bại liệt là bệnh truyền nhiễm do virus poliovirus gây ra, có thể tấn công hệ thần kinh, thường gặp nhất ở trẻ em dưới 5 tuổi.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 200
ca nhiễm bại liệt thì có một ca có nguy cơ liệt vĩnh viễn
.
Nguyên nhân
Bệnh bại liệt do virus poliovirus gây ra. Virus này chủ yếu tấn công các tế bào thần kinh vận động ở tủy sống và thân não, là những tế bào kiểm soát hoạt động của cơ. Các tế bào thần kinh cảm giác thường không bị ảnh hưởng.
Triệu chứng
Ước tính 95-99% người nhiễm virus bại liệt (poliovirus) không có triệu chứng, được gọi là bại liệt thể tiềm ẩn. Ngay cả khi không có triệu chứng, người nhiễm vẫn có khả năng lây truyền virus và gây nhiễm cho người khác.
Thể nhẹ (lhông liệt)
Triệu chứng kéo dài 1-10 ngày, giống cúm:
Sốt
Đau họng
Đau đầu
Nôn
Mệt mỏi
Viêm màng não
Thể nặng (liệt)
Khi bệnh tiến triển thành thể liệt, virus có thể gây tổn thương tủy sống, thân não hoặc cả hai.
Triệu chứng nặng xuất hiện sau khoảng một tuần:
Mất phản xạ
Co thắt và đau cơ dữ dội
Tay chân mềm nhũn, thường lệch một bên
Liệt đột ngột (tạm thời hoặc vĩnh viễn)
Biến dạng chi, nhất là ở hông, cổ chân, bàn chân
Khoảng
5-10% trường hợp liệt
, virus tấn công các cơ hô hấp và có thể dẫn đến tử vong.
Hậu bại liệt
Bệnh có thể tái xuất hiện
sau 15-40 năm
kể từ khi hồi phục. Triệu chứng thường gặp:
Yếu cơ và khớp kéo dài
Đau cơ tăng dần
Dễ mệt mỏi
Teo cơ
Khó thở, khó nuốt
Ngưng thở khi ngủ
Kém chịu lạnh
Yếu mới ở các cơ trước đó chưa bị ảnh hưởng
Trầm cảm
Giảm khả năng tập trung và trí nhớ
Khoảng
25-50% người từng mắc bại liệt
có thể gặp hội chứng này. Hội chứng hậu bại liệt
không lây nhiễm
. Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng sống.
Đường lây nhiễm
Bại liệt lây chủ yếu qua các con đường gồm:
Tiếp xúc với phân nhiễm virus
Nước uống nhiễm chất thải
Ít gặp hơn là qua giọt bắn hô hấp
Người chưa tiêm vaccine có nguy cơ cao khi:
Du lịch đến vùng có dịch
Sống hoặc chăm sóc người nhiễm bệnh
Tiếp xúc mẫu virus trong phòng thí nghiệm
Căng thẳng hoặc gắng sức quá mức sau phơi nhiễm
Chẩn đoán
Bác sĩ chẩn đoán dựa trên:
Triệu chứng lâm sàng
Khám thần kinh
Xét nghiệm virus từ dịch họng, phân hoặc dịch não tủy
Điều trị
Hiện
chưa có thuốc đặc trị
bại liệt. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ.
Nghỉ ngơi tại chỗ
Thuốc giảm đau, giãn cơ
Hỗ trợ hô hấp khi cần
Vật lý trị liệu, dụng cụ chỉnh hình
Phục hồi chức năng hô hấp
Trường hợp nặng có thể cần xe lăn hoặc thiết bị hỗ trợ vận động.
Phòng ngừa
Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.
Trẻ em cần được tiêm đầy đủ theo lịch khuyến cáo. Người lớn có nguy cơ cao (đặc biệt khi đi đến vùng còn lưu hành bệnh) cần tiêm nhắc lại.
Tiên lượng
Tiên lượng bệnh nhìn chung tốt ở những người đã được tiêm vaccine phòng bại liệt đầy đủ.
Bảo Bảo
(Theo
Healthline
)
Miễn trừ trách nhiệm
Các bài viết của VnExpress có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cứ 200
ca nhiễm bại liệt thì có một ca có nguy cơ liệt vĩnh viễn
.
Nguyên nhân
Bệnh bại liệt do virus poliovirus gây ra. Virus này chủ yếu tấn công các tế bào thần kinh vận động ở tủy sống và thân não, là những tế bào kiểm soát hoạt động của cơ. Các tế bào thần kinh cảm giác thường không bị ảnh hưởng.
Triệu chứng
Ước tính 95-99% người nhiễm virus bại liệt (poliovirus) không có triệu chứng, được gọi là bại liệt thể tiềm ẩn. Ngay cả khi không có triệu chứng, người nhiễm vẫn có khả năng lây truyền virus và gây nhiễm cho người khác.
Thể nhẹ (lhông liệt)
Triệu chứng kéo dài 1-10 ngày, giống cúm:
Sốt
Đau họng
Đau đầu
Nôn
Mệt mỏi
Viêm màng não
Thể nặng (liệt)
Khi bệnh tiến triển thành thể liệt, virus có thể gây tổn thương tủy sống, thân não hoặc cả hai.
Triệu chứng nặng xuất hiện sau khoảng một tuần:
Mất phản xạ
Co thắt và đau cơ dữ dội
Tay chân mềm nhũn, thường lệch một bên
Liệt đột ngột (tạm thời hoặc vĩnh viễn)
Biến dạng chi, nhất là ở hông, cổ chân, bàn chân
Khoảng
5-10% trường hợp liệt
, virus tấn công các cơ hô hấp và có thể dẫn đến tử vong.
Hậu bại liệt
Bệnh có thể tái xuất hiện
sau 15-40 năm
kể từ khi hồi phục. Triệu chứng thường gặp:
Yếu cơ và khớp kéo dài
Đau cơ tăng dần
Dễ mệt mỏi
Teo cơ
Khó thở, khó nuốt
Ngưng thở khi ngủ
Kém chịu lạnh
Yếu mới ở các cơ trước đó chưa bị ảnh hưởng
Trầm cảm
Giảm khả năng tập trung và trí nhớ
Khoảng
25-50% người từng mắc bại liệt
có thể gặp hội chứng này. Hội chứng hậu bại liệt
không lây nhiễm
. Điều trị chủ yếu nhằm kiểm soát triệu chứng và cải thiện chất lượng sống.
Đường lây nhiễm
Bại liệt lây chủ yếu qua các con đường gồm:
Tiếp xúc với phân nhiễm virus
Nước uống nhiễm chất thải
Ít gặp hơn là qua giọt bắn hô hấp
Người chưa tiêm vaccine có nguy cơ cao khi:
Du lịch đến vùng có dịch
Sống hoặc chăm sóc người nhiễm bệnh
Tiếp xúc mẫu virus trong phòng thí nghiệm
Căng thẳng hoặc gắng sức quá mức sau phơi nhiễm
Chẩn đoán
Bác sĩ chẩn đoán dựa trên:
Triệu chứng lâm sàng
Khám thần kinh
Xét nghiệm virus từ dịch họng, phân hoặc dịch não tủy
Điều trị
Hiện
chưa có thuốc đặc trị
bại liệt. Điều trị chủ yếu là hỗ trợ.
Nghỉ ngơi tại chỗ
Thuốc giảm đau, giãn cơ
Hỗ trợ hô hấp khi cần
Vật lý trị liệu, dụng cụ chỉnh hình
Phục hồi chức năng hô hấp
Trường hợp nặng có thể cần xe lăn hoặc thiết bị hỗ trợ vận động.
Phòng ngừa
Tiêm vaccine là biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất.
Trẻ em cần được tiêm đầy đủ theo lịch khuyến cáo. Người lớn có nguy cơ cao (đặc biệt khi đi đến vùng còn lưu hành bệnh) cần tiêm nhắc lại.
Tiên lượng
Tiên lượng bệnh nhìn chung tốt ở những người đã được tiêm vaccine phòng bại liệt đầy đủ.
Bảo Bảo
(Theo
Healthline
)
Miễn trừ trách nhiệm
Các bài viết của VnExpress có tính chất tham khảo, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
