Sức Khỏe
Vì sao người lớn mắc bệnh thủy đậu có thể biến chứng nặng?
📅 16/1/2026👁️ 1 lượt xem⏱️ 9 phút đọc
Người lớn nhiễm thủy đậu có thể gặp biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp do hệ miễn dịch suy giảm, điều trị sai cách hoặc có bệnh mạn tính.
Nhiều bệnh nhân trưởng thành mắc thủy đậu biến chứng viêm phổi, sốc nhiễm khuẩn, suy hô hấp, điều trị tại các bệnh viện những ngày qua. Điển hình, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương đang điều trị cho người bố 36 tuổi lây thủy đậu từ con gái, biến chứng viêm phổi gây suy hô hấp cấp. Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh Hà Nội cũng tiếp nhận cô giáo 32 tuổi lây bệnh từ học trò, bị bội nhiễm dẫn đến viêm phổi.
Người đàn ông 36 tuổi, ở Hưng Yên bị nhiễm trùng huyết, viêm phổi do lây thủy đậu từ con gái. Ảnh:
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương
Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, thủy đậu có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Song người lớn có thể gặp biến chứng nặng hơn do nhiều yếu tố liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch, mắc bệnh mạn tính, hệ miễn dịch suy giảm, mang thai, hút thuốc lá. Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tỷ lệ nhập viện ở người lớn mắc thủy đậu cao gấp 13 lần so với trẻ em, tỷ lệ tử vong cao hơn khoảng 25 lần. Viêm phổi là biến chứng phổ biến nhất, xảy ra ở 5-15% trường hợp người lớn mắc thủy đậu và tỷ lệ tử vong lên đến 30%.
Bác sĩ Chính phân tích hệ miễn dịch của người lớn đã trưởng thành, có xu hướng tạo ra phản ứng chống virus mạnh mẽ nhưng thiếu kiểm soát, dẫn đến việc giải phóng ồ ạt các cytokine gây viêm. Quá trình này gây tổn thương nhu mô phổi và mạch máu, dẫn đến các biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp cấp, viêm gan và các bệnh lý thần kinh trung ương như viêm não.
Người lớn mắc bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch và dùng thuốc ức chế dễ mất khả năng kiểm soát virus. Ví dụ, bệnh nhân sử dụng thuốc corticoid, thuốc kháng viêm liều cao (20mg/ngày prednisone hoặc tương đương) trong từ hai tuần trở lên có nguy cơ thủy đậu nặng. Ở người có hút thuốc lá, biểu mô phổi đã tổn thương cũng tạo điều kiện cho virus thủy đậu có thể xâm nhập sâu, gây viêm nặng.
Thai phụ dễ gặp biến chứng viêm phổi, do hệ miễn dịch suy giảm tự nhiên để tránh đào thải và nuôi dưỡng thai nhi tốt hơn. Mẹ mắc bệnh gần với thời gian dự sinh, trẻ sơ sinh có thể lây thủy đậu với tỷ lệ tử vong 25-30%.
Bên cạnh đó, nhiều trường hợp xem thủy đậu chỉ là bệnh phát ban ngoài da, dẫn đến tâm lý chủ quan, tự điều trị hoặc dùng thuốc không đúng chỉ định, đắp lá cây lên mụn nước. Khi mụn nước bị vỡ, lớp bảo vệ da mất đi, vi khuẩn dễ xâm nhập, thường gặp nhất là tụ cầu vàng, liên cầu nhóm A hoặc các vi khuẩn từ môi trường gây biến chứng nhiễm khuẩn huyết.
Thủy đậu lây lan rất dễ dàng qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước. Theo bác sĩ Chính, người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vaccine có thể dễ dàng lây bệnh từ trẻ em trong gia đình, lớp học, nhà trẻ vì tiếp xúc gần, chăm sóc và dùng chung không gian sống. Virus gây thủy đậu phát triển mạnh khi thời tiết chuyển từ đông sang xuân, cũng làm tăng khả năng nhiễm bệnh.
Bệnh thường lây lan mạnh vào khoảng từ tháng 2-6 hàng năm. Hiện dù chưa phải cao điểm của bệnh song một số bệnh viện đã ghi nhận nhiều ca bệnh, có ca biến chứng nặng. Vì vậy, bác sĩ Chính khuyến cáo người lớn cần phòng bệnh, bên cạnh chăm sóc cho trẻ.
Nam thanh niên tiêm vaccine phòng bệnh tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh:
Mộc Thảo
Cần giữ vệ sinh cá nhân và môi trường, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; không dùng chung đồ dùng cá nhân như khăn, cốc, chén, quần áo; hạn chế tập trung đông người. Chế độ ăn nên đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin C, kẽm, ngủ đủ giấc, tập thể dục nhẹ nhàng.
Người lớn mắc thủy đậu
cần nghỉ làm, điều trị cho đến khi toàn bộ mụn nước khô và đóng vảy, tránh tiếp xúc gần trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch.
Tiêm đầy đủ hai mũi vaccine thủy đậu có thể phòng bệnh đến 98% và gần 100% phòng ngừa biến chứng thủy đậu nặng như viêm phổi, viêm não. Hiện nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa vaccine thủy đậu vào chương trình Tiêm chủng mở rộng như Mỹ, Canada, Australia, Italy... giúp giảm đáng kể số ca bệnh và tử vong. Nghiên cứu tại Mỹ, từ khi sử dụng vào 1995, vaccine thủy đậu đã giúp giảm hơn 97% ca bệnh chứng tỏ đây là một biện pháp ứng phó y tế công cộng hiệu quả. Tại Australia, vaccine thủy đậu làm giảm 91,5% tỷ lệ mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh trong giai đoạn 2009-2020 so với 1995-1997.
Tại Việt Nam, vaccine thủy đậu hiện chỉ có ở tiêm chủng dịch vụ với ba loại của Mỹ, Bỉ, Hàn Quốc và loại phối hợp 4 trong 1 phòng sởi - quai bị - rubella - thủy đậu của Mỹ. Vaccine tiêm cho cả trẻ em từ 9 hoặc 12 tháng tuổi và người lớn. Phụ nữ nên tiêm trước khi mang thai ít nhất 1-3 tháng tùy loại vaccine.
Diệu Thuần
Người đàn ông 36 tuổi, ở Hưng Yên bị nhiễm trùng huyết, viêm phổi do lây thủy đậu từ con gái. Ảnh:
Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương
Theo bác sĩ Bạch Thị Chính, Giám đốc Y khoa, Hệ thống Tiêm chủng VNVC, thủy đậu có thể gặp ở mọi lứa tuổi. Song người lớn có thể gặp biến chứng nặng hơn do nhiều yếu tố liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch, mắc bệnh mạn tính, hệ miễn dịch suy giảm, mang thai, hút thuốc lá. Nhiều bằng chứng khoa học cho thấy tỷ lệ nhập viện ở người lớn mắc thủy đậu cao gấp 13 lần so với trẻ em, tỷ lệ tử vong cao hơn khoảng 25 lần. Viêm phổi là biến chứng phổ biến nhất, xảy ra ở 5-15% trường hợp người lớn mắc thủy đậu và tỷ lệ tử vong lên đến 30%.
Bác sĩ Chính phân tích hệ miễn dịch của người lớn đã trưởng thành, có xu hướng tạo ra phản ứng chống virus mạnh mẽ nhưng thiếu kiểm soát, dẫn đến việc giải phóng ồ ạt các cytokine gây viêm. Quá trình này gây tổn thương nhu mô phổi và mạch máu, dẫn đến các biến chứng như viêm phổi, suy hô hấp cấp, viêm gan và các bệnh lý thần kinh trung ương như viêm não.
Người lớn mắc bệnh mạn tính, suy giảm miễn dịch và dùng thuốc ức chế dễ mất khả năng kiểm soát virus. Ví dụ, bệnh nhân sử dụng thuốc corticoid, thuốc kháng viêm liều cao (20mg/ngày prednisone hoặc tương đương) trong từ hai tuần trở lên có nguy cơ thủy đậu nặng. Ở người có hút thuốc lá, biểu mô phổi đã tổn thương cũng tạo điều kiện cho virus thủy đậu có thể xâm nhập sâu, gây viêm nặng.
Thai phụ dễ gặp biến chứng viêm phổi, do hệ miễn dịch suy giảm tự nhiên để tránh đào thải và nuôi dưỡng thai nhi tốt hơn. Mẹ mắc bệnh gần với thời gian dự sinh, trẻ sơ sinh có thể lây thủy đậu với tỷ lệ tử vong 25-30%.
Bên cạnh đó, nhiều trường hợp xem thủy đậu chỉ là bệnh phát ban ngoài da, dẫn đến tâm lý chủ quan, tự điều trị hoặc dùng thuốc không đúng chỉ định, đắp lá cây lên mụn nước. Khi mụn nước bị vỡ, lớp bảo vệ da mất đi, vi khuẩn dễ xâm nhập, thường gặp nhất là tụ cầu vàng, liên cầu nhóm A hoặc các vi khuẩn từ môi trường gây biến chứng nhiễm khuẩn huyết.
Thủy đậu lây lan rất dễ dàng qua đường hô hấp và tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mụn nước. Theo bác sĩ Chính, người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm vaccine có thể dễ dàng lây bệnh từ trẻ em trong gia đình, lớp học, nhà trẻ vì tiếp xúc gần, chăm sóc và dùng chung không gian sống. Virus gây thủy đậu phát triển mạnh khi thời tiết chuyển từ đông sang xuân, cũng làm tăng khả năng nhiễm bệnh.
Bệnh thường lây lan mạnh vào khoảng từ tháng 2-6 hàng năm. Hiện dù chưa phải cao điểm của bệnh song một số bệnh viện đã ghi nhận nhiều ca bệnh, có ca biến chứng nặng. Vì vậy, bác sĩ Chính khuyến cáo người lớn cần phòng bệnh, bên cạnh chăm sóc cho trẻ.
Nam thanh niên tiêm vaccine phòng bệnh tại Hệ thống Tiêm chủng VNVC. Ảnh:
Mộc Thảo
Cần giữ vệ sinh cá nhân và môi trường, rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn; không dùng chung đồ dùng cá nhân như khăn, cốc, chén, quần áo; hạn chế tập trung đông người. Chế độ ăn nên đầy đủ dinh dưỡng, bổ sung vitamin C, kẽm, ngủ đủ giấc, tập thể dục nhẹ nhàng.
Người lớn mắc thủy đậu
cần nghỉ làm, điều trị cho đến khi toàn bộ mụn nước khô và đóng vảy, tránh tiếp xúc gần trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai và người suy giảm miễn dịch.
Tiêm đầy đủ hai mũi vaccine thủy đậu có thể phòng bệnh đến 98% và gần 100% phòng ngừa biến chứng thủy đậu nặng như viêm phổi, viêm não. Hiện nhiều quốc gia trên thế giới đã đưa vaccine thủy đậu vào chương trình Tiêm chủng mở rộng như Mỹ, Canada, Australia, Italy... giúp giảm đáng kể số ca bệnh và tử vong. Nghiên cứu tại Mỹ, từ khi sử dụng vào 1995, vaccine thủy đậu đã giúp giảm hơn 97% ca bệnh chứng tỏ đây là một biện pháp ứng phó y tế công cộng hiệu quả. Tại Australia, vaccine thủy đậu làm giảm 91,5% tỷ lệ mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh trong giai đoạn 2009-2020 so với 1995-1997.
Tại Việt Nam, vaccine thủy đậu hiện chỉ có ở tiêm chủng dịch vụ với ba loại của Mỹ, Bỉ, Hàn Quốc và loại phối hợp 4 trong 1 phòng sởi - quai bị - rubella - thủy đậu của Mỹ. Vaccine tiêm cho cả trẻ em từ 9 hoặc 12 tháng tuổi và người lớn. Phụ nữ nên tiêm trước khi mang thai ít nhất 1-3 tháng tùy loại vaccine.
Diệu Thuần
