Sức Khỏe
Tốn tiền triệu khám bệnh để đổi lấy nỗi lo âu
📅 8/2/2026👁️ 1 lượt xem⏱️ 9 phút đọc
Chi hơn 10 triệu đồng để làm hàng loạt kiểm tra chuyên sâu sau khi phát hiện một nhân giáp nhỏ, bệnh nhân nhận kết quả "lành tính, theo dõi định kỳ" cùng nỗi lo âu không đáng có.
Khi đến phòng khám tư kiểm tra tuyến giáp, người phụ nữ 40 tuổi ở Hà Nội được bác sĩ yêu cầu "kiểm tra tổng thể xem nhân này từ đâu đến". Một danh mục dài các xét nghiệm máu, chất chỉ điểm ung thư, chụp CT nhiều vùng... ập đến, tổng chi phí hơn 10 triệu đồng. Kết luận cuối cùng cô nhận được chỉ vỏn vẹn hai chữ: "Lành tính".
Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường thuộc Bệnh viện Bạch Mai, nhận định đây là ví dụ điển hình của tình trạng "chỉ định quá mức". Thực tế, phần lớn nhân giáp là lành tính. Nếu bác sĩ dành vài phút khai thác kỹ tiền sử khàn tiếng hay khó nuốt kết hợp thăm khám lâm sàng, bệnh nhân có thể chỉ cần theo dõi đơn giản thay vì gánh chịu sự tốn kém không cần thiết, ông Tuấn nói.
Câu chuyện này không chỉ giới hạn ở khoa nội tiết mà đang trở thành một thực trạng phổ biến trong y tế hiện đại. Đau lưng do khuân vác nặng dẫn đến chỉ định chụp MRI, hay những cơn đau đầu do căng thẳng buộc phải chụp CT "cho yên tâm". Hệ quả là sự xuất hiện của những phát hiện tình cờ (incidental findings), như phình đĩa đệm nhẹ hay một vết sẹo phổi nhỏ vô hại.
"Những bất thường nhỏ nhặt này vô tình biến người khỏe mạnh thành "bệnh nhân mạn tính" trên hồ sơ, đẩy họ vào vòng xoáy lo âu, mất ngủ và những đợt tái khám vô tận", bác sĩ Tuấn chia sẻ.
Nhân viên y tế xạ trị cho một bệnh nhân ung thư. Ảnh:
Quỳnh Trần
Tương tự, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế Công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, gọi đây là sự đứt gãy trong sợi dây kết nối giữa thầy thuốc và người bệnh. Trong kỷ nguyên số, cận lâm sàng với tốc độ và tính khách quan đã trở thành cứu cánh cho hệ thống y tế quá tải, nhưng nó cũng đang dần thay thế nghệ thuật thăm khám lâm sàng cốt lõi. Khi bác sĩ dán mắt vào màn hình máy tính thay vì quan sát bệnh nhân, họ bỏ lỡ những tín hiệu vô giá từ cơ thể, dẫn đến việc lệ thuộc hoàn toàn vào máy móc để tìm kiếm sự an toàn.
Nguyên nhân của xu hướng này đan xen giữa áp lực hệ thống và tâm lý xã hội. Về phía y bác sĩ, xét nghiệm trở thành "bằng chứng thép" để giảm thiểu rủi ro pháp lý trong trường hợp xảy ra kiện tụng, hoặc đơn giản là công cụ để bù đắp cho năng lực chuyên môn còn hạn chế cũng như áp lực doanh thu.
Về phía cộng đồng, sự phát triển kinh tế đi kèm với nỗi lo âu về sức khỏe ngày càng tăng. Một báo cáo năm 2019 của The Conference Board và Nielsen chỉ ra rằng sức khỏe là mối quan tâm hàng đầu của người tiêu dùng Việt Nam, với tỷ lệ 46% - mức cao nhất so với các quốc gia khác trong khảo sát. Tâm lý sùng bái công nghệ khiến bệnh nhân sẵn sàng chi trả cho các gói tầm soát đắt đỏ và thường hoài nghi kết quả chẩn đoán nếu thiếu các xét nghiệm cao cấp.
Trong sàng lọc, ranh giới giữa sự kỹ lưỡng và lạm dụng phải dựa trên y học chứng cứ, nơi lợi ích sức khỏe thực sự phải vượt trội các nguy cơ tiềm ẩn. Các nghiên cứu đã chứng minh lợi ích của việc sàng lọc tăng huyết áp (người trên 18 tuổi), đái tháo đường (người trên 35 tuổi), ung thư đại trực tràng, cổ tử cung, vú và phổi (người trên 50 tuổi có tiền sử hút thuốc nặng). Ngược lại, tầm soát ung thư phổi hay giáp ở người có nguy cơ thấp, không triệu chứng và không có tiền sử gia đình được coi là chỉ định quá mức, vì nguy cơ gây hại như chẩn đoán nhầm, lo âu lớn hơn lợi ích đạt được.
Để tránh lạm dụng xét nghiệm, các chuyên gia khuyên bệnh nhân cần cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh, triệu chứng hiện tại và đặc biệt những mối quan ngại lớn nhất như đau dữ dội, mệt mỏi kéo dài, sụt cân bất thường hay khó thở. Sự phối hợp chặt chẽ này là nền tảng để bác sĩ đưa ra phác đồ tối ưu.
Nếu lo lắng mắc một bệnh cụ thể, bạn nên trao đổi trực tiếp thay vì nài nỉ thực hiện xét nghiệm nhất định. Người dân nên chọn cơ sở y tế uy tín, bác sĩ đúng chuyên ngành. Tuyệt đối không "vung tay quá trán" hay tin vào chiêu trò quảng cáo tràn lan trên mạng.
Bác sĩ cần thường xuyên trau dồi kiến thức từ các hướng dẫn chuyên ngành, đồng thời đặt mình vào vị trí bệnh nhân trước khi đưa ra chỉ định. Cuối cùng, năng lực giáo dục và tư vấn bệnh nhân đóng vai trò then chốt. Đôi khi, lời giải thích thấu đáo, tự tin từ bác sĩ có tâm và có tầm còn mang lại hiệu quả trấn an và điều trị tốt hơn nhiều so với xét nghiệm kỹ thuật cao nhưng thiếu cơ sở thực tế.
"Y học bắt đầu bằng con người, không phải máy móc", ông Tuấn nói, thêm rằng hỏi bệnh kỹ lưỡng giúp định hình xác suất trước xét nghiệm, giúp bác sĩ biết cần tìm cái gì và quan trọng hơn là không cần tìm cái gì, tránh mở ra một chuỗi can thiệp y khoa vô định mà không mang lại lợi ích sức khỏe thực sự.
Thùy An
Bác sĩ Dương Minh Tuấn, Khoa Nội tiết - Đái tháo đường thuộc Bệnh viện Bạch Mai, nhận định đây là ví dụ điển hình của tình trạng "chỉ định quá mức". Thực tế, phần lớn nhân giáp là lành tính. Nếu bác sĩ dành vài phút khai thác kỹ tiền sử khàn tiếng hay khó nuốt kết hợp thăm khám lâm sàng, bệnh nhân có thể chỉ cần theo dõi đơn giản thay vì gánh chịu sự tốn kém không cần thiết, ông Tuấn nói.
Câu chuyện này không chỉ giới hạn ở khoa nội tiết mà đang trở thành một thực trạng phổ biến trong y tế hiện đại. Đau lưng do khuân vác nặng dẫn đến chỉ định chụp MRI, hay những cơn đau đầu do căng thẳng buộc phải chụp CT "cho yên tâm". Hệ quả là sự xuất hiện của những phát hiện tình cờ (incidental findings), như phình đĩa đệm nhẹ hay một vết sẹo phổi nhỏ vô hại.
"Những bất thường nhỏ nhặt này vô tình biến người khỏe mạnh thành "bệnh nhân mạn tính" trên hồ sơ, đẩy họ vào vòng xoáy lo âu, mất ngủ và những đợt tái khám vô tận", bác sĩ Tuấn chia sẻ.
Nhân viên y tế xạ trị cho một bệnh nhân ung thư. Ảnh:
Quỳnh Trần
Tương tự, PGS.TS Đỗ Văn Dũng, nguyên Trưởng khoa Y tế Công cộng, Đại học Y Dược TP HCM, gọi đây là sự đứt gãy trong sợi dây kết nối giữa thầy thuốc và người bệnh. Trong kỷ nguyên số, cận lâm sàng với tốc độ và tính khách quan đã trở thành cứu cánh cho hệ thống y tế quá tải, nhưng nó cũng đang dần thay thế nghệ thuật thăm khám lâm sàng cốt lõi. Khi bác sĩ dán mắt vào màn hình máy tính thay vì quan sát bệnh nhân, họ bỏ lỡ những tín hiệu vô giá từ cơ thể, dẫn đến việc lệ thuộc hoàn toàn vào máy móc để tìm kiếm sự an toàn.
Nguyên nhân của xu hướng này đan xen giữa áp lực hệ thống và tâm lý xã hội. Về phía y bác sĩ, xét nghiệm trở thành "bằng chứng thép" để giảm thiểu rủi ro pháp lý trong trường hợp xảy ra kiện tụng, hoặc đơn giản là công cụ để bù đắp cho năng lực chuyên môn còn hạn chế cũng như áp lực doanh thu.
Về phía cộng đồng, sự phát triển kinh tế đi kèm với nỗi lo âu về sức khỏe ngày càng tăng. Một báo cáo năm 2019 của The Conference Board và Nielsen chỉ ra rằng sức khỏe là mối quan tâm hàng đầu của người tiêu dùng Việt Nam, với tỷ lệ 46% - mức cao nhất so với các quốc gia khác trong khảo sát. Tâm lý sùng bái công nghệ khiến bệnh nhân sẵn sàng chi trả cho các gói tầm soát đắt đỏ và thường hoài nghi kết quả chẩn đoán nếu thiếu các xét nghiệm cao cấp.
Trong sàng lọc, ranh giới giữa sự kỹ lưỡng và lạm dụng phải dựa trên y học chứng cứ, nơi lợi ích sức khỏe thực sự phải vượt trội các nguy cơ tiềm ẩn. Các nghiên cứu đã chứng minh lợi ích của việc sàng lọc tăng huyết áp (người trên 18 tuổi), đái tháo đường (người trên 35 tuổi), ung thư đại trực tràng, cổ tử cung, vú và phổi (người trên 50 tuổi có tiền sử hút thuốc nặng). Ngược lại, tầm soát ung thư phổi hay giáp ở người có nguy cơ thấp, không triệu chứng và không có tiền sử gia đình được coi là chỉ định quá mức, vì nguy cơ gây hại như chẩn đoán nhầm, lo âu lớn hơn lợi ích đạt được.
Để tránh lạm dụng xét nghiệm, các chuyên gia khuyên bệnh nhân cần cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh, triệu chứng hiện tại và đặc biệt những mối quan ngại lớn nhất như đau dữ dội, mệt mỏi kéo dài, sụt cân bất thường hay khó thở. Sự phối hợp chặt chẽ này là nền tảng để bác sĩ đưa ra phác đồ tối ưu.
Nếu lo lắng mắc một bệnh cụ thể, bạn nên trao đổi trực tiếp thay vì nài nỉ thực hiện xét nghiệm nhất định. Người dân nên chọn cơ sở y tế uy tín, bác sĩ đúng chuyên ngành. Tuyệt đối không "vung tay quá trán" hay tin vào chiêu trò quảng cáo tràn lan trên mạng.
Bác sĩ cần thường xuyên trau dồi kiến thức từ các hướng dẫn chuyên ngành, đồng thời đặt mình vào vị trí bệnh nhân trước khi đưa ra chỉ định. Cuối cùng, năng lực giáo dục và tư vấn bệnh nhân đóng vai trò then chốt. Đôi khi, lời giải thích thấu đáo, tự tin từ bác sĩ có tâm và có tầm còn mang lại hiệu quả trấn an và điều trị tốt hơn nhiều so với xét nghiệm kỹ thuật cao nhưng thiếu cơ sở thực tế.
"Y học bắt đầu bằng con người, không phải máy móc", ông Tuấn nói, thêm rằng hỏi bệnh kỹ lưỡng giúp định hình xác suất trước xét nghiệm, giúp bác sĩ biết cần tìm cái gì và quan trọng hơn là không cần tìm cái gì, tránh mở ra một chuỗi can thiệp y khoa vô định mà không mang lại lợi ích sức khỏe thực sự.
Thùy An
