Giải Trí
'Lược sử thời gian' - khi hiểu mình nhỏ bé
📅 11/2/2026👁️ 5 lượt xem⏱️ 14 phút đọc
Có những đêm sau khi đọc "Lược sử thời gian", tôi ra ban công nhìn lên bầu trời. Tôi đứng đó, rất nhỏ, rất yên lặng, và lần đầu tiên cảm thấy sự nhỏ bé ấy không đáng sợ.
* Bài cảm nhận cho chuyên mục "Cuốn sách tôi yêu"
Tôi không đọc
Lược sử thời gian
với tâm thế của một người yêu vật lý. Thậm chí, trước đó tôi còn hơi ngại những cuốn sách có chữ ''vũ trụ'', ''hố đen'', ''không - thời gian''. Tôi nghĩ chúng thuộc về một thế giới nào đó của các nhà khoa học, không phải của mình. Nhưng rồi tôi vẫn mở sách ra.
Ban đầu là tò mò. Sau đó là bất ngờ. Và cuối cùng là một cảm giác rất lạ - cảm giác mình nhỏ đi.
Stephen Hawking
không chỉ nói về những phương trình. Ông kể lại hành trình con người đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi lớn nhất: vũ trụ bắt đầu từ đâu, nó sẽ đi về đâu, thời gian có điểm khởi đầu không. Đọc những trang viết ấy, tôi có cảm giác mình đang lùi lại rất xa khỏi cuộc sống hàng ngày, đứng ở một điểm quan sát khác - rộng hơn, sâu hơn.
Tôi đọc về Big Bang. Về khoảnh khắc khởi đầu khi toàn bộ vũ trụ từng nén lại trong một điểm kỳ dị nhỏ đến mức không thể tưởng tượng. Tôi đọc về 13,8 tỷ năm giãn nở, về những thiên hà trôi xa nhau, về những ngôi sao sinh ra rồi chết đi. Rồi tôi tự hỏi: Vậy cuộc đời vài chục năm của mình nằm ở đâu trong dòng thời gian đó?
Nếu gom toàn bộ lịch sử vũ trụ vào một năm, thì con người chỉ xuất hiện trong những phút cuối cùng của ngày 31 tháng 12. Những cuộc chiến tranh, những đế chế, những lần tranh giành quyền lực - tất cả chỉ là những nhịp chớp rất ngắn trong một thước phim khổng lồ. Vậy mà mỗi ngày chúng ta sống như thể mọi chuyện hôm nay là tận cùng quan trọng.
Tôi từng có những giai đoạn bị cuốn vào guồng quay cạnh tranh. Phải làm tốt hơn người khác. Phải chứng minh mình có giá trị. Phải tiến lên, phải hơn thua. Có những lúc tôi thấy mình như đang chạy trong một cuộc đua mà chẳng rõ vạch đích ở đâu. Nhưng khi đặt những cảm xúc ấy cạnh hình ảnh của một vũ trụ đang âm thầm giãn nở qua hàng tỷ năm, chúng bỗng trở nên rất nhỏ.
Bìa cuốn ''Lược sử thời gian'' của Stephen Hawking, do Cao Chi và Phạm Văn Thiều dịch. Ảnh:
Nhà xuất bản Trẻ
Tôi nhớ nhất là khi đọc về lỗ đen. Những vật thể khổng lồ, nơi lực hấp dẫn mạnh đến mức ánh sáng cũng không thoát ra được. Nghe có vẻ như điều gì đó vĩnh viễn và tuyệt đối.
Nhưng rồi Hawking nói về bức xạ Hawking - về khả năng lỗ đen cũng có thể ''bay hơi'', cũng có thể mất đi theo thời gian. Ngay cả những thứ tưởng như nuốt trọn mọi thứ cũng không tồn tại mãi mãi. Thế thì những hơn thua của mình có đáng để giữ mãi trong lòng không?
Cuốn sách không dạy tôi cách thành công. Không chỉ tôi kỹ năng quản trị. Không nói gì về tiền bạc. Nhưng nó cho tôi một thứ quan trọng hơn - một thước đo. Thước đo giữa cái tôi và vũ trụ. Giữa một đời người vài chục năm và dòng thời gian hàng tỷ năm. Giữa một cuộc tranh cãi nhỏ và cấu trúc của không-thời
gian.
Khi có thước đo đó, tôi bắt đầu thấy nhiều thứ nhẹ đi. Có lần tôi tự hỏi: nếu một ngày nào đó mình không còn nữa, điều gì thật sự có ý nghĩa? Một vị trí trong công ty? Một lần thắng thua? Một tài khoản ngân hàng lớn hơn người khác? Hay là việc mình đã sống thế nào trong quãng thời gian ngắn ngủi được trao?
Có một chương nói về ''mũi tên thời gian''. Thời gian chỉ trôi về phía trước. Không ai quay lại được. Ý nghĩ ấy làm tôi thấy hơi lạnh sống lưng. Mỗi khoảnh khắc trôi qua là vĩnh viễn. Vậy mà chúng ta sẵn sàng dùng nó để giận dữ, để ghen tị, để đấu đá.
Tôi không trở thành người thờ ơ sau khi đọc sách. Tôi vẫn làm việc, vẫn đặt mục tiêu, vẫn cố gắng. Nhưng tôi bớt khắt khe với mình hơn. Bớt gay gắt với người khác hơn.
Tôi hiểu rằng chúng ta chỉ là những sinh vật nhỏ bé đang cố gắng tìm vị trí của mình trong một không gian rộng đến mức trí óc khó hình dung. Hiểu mình nhỏ bé không làm tôi bi quan. Ngược lại, nó khiến tôi thấy tự do.
Khi không còn nghĩ mình là trung tâm, tôi không còn quá ám ảnh phải chứng minh điều đó. Khi biết mình chỉ là một phần rất nhỏ của bức tranh lớn, tôi thôi cố vẽ mình quá đậm. Tôi bắt đầu nhìn người khác như những người đồng hành, không phải đối thủ.
Điều làm tôi suy nghĩ nhiều nữa là câu chuyện về ''Lý thuyết của mọi thứ'' - nỗ lực thống nhất những định luật cơ bản của tự nhiên. Trong khi khoa học tìm cách hợp nhất các lực, con người lại chia nhỏ nhau thành đủ loại ranh giới: quốc gia, màu da, tôn giáo, ý thức hệ.
Chúng ta chưa hiểu hết bản chất của không gian và thời gian, nhưng đã vội khẳng định mình đúng hơn người khác. Nghĩ vậy, tôi thấy những cuộc tranh chấp trở nên vô nghĩa hơn bao giờ hết.
Có những đêm sau khi đọc sách, tôi ra ban công nhìn lên bầu trời. Trước đây, bầu trời chỉ là bầu trời. Sau đó, nó trở thành một không gian chứa hàng tỷ ngôi sao, hàng tỷ câu chuyện đang diễn ra ngoài tầm mắt. Tôi đứng đó, rất nhỏ, rất yên lặng, và lần đầu tiên cảm thấy sự nhỏ bé ấy không đáng sợ.
Nó đẹp. Vì trong một vũ trụ rộng lớn như vậy, sự tồn tại của một sinh vật biết suy nghĩ, biết đặt câu hỏi, biết đọc sách - đã là một điều kỳ diệu. Từ bụi sao, chúng ta hình thành. Và rồi từ bụi sao đó, vũ trụ có thể tự hỏi về chính nó.
Tôi yêu cuốn sách này không phải vì tôi hiểu hết mọi khái niệm trong đó. Có những đoạn tôi phải đọc đi đọc lại. Có những phần tôi chỉ hiểu lờ mờ. Nhưng cảm giác mà nó mang lại thì rất rõ: một sự lùi lại cần thiết.
Giữa một thế giới ồn ào, nơi thành công được đo bằng con số, nơi người ta dễ dàng so sánh và cạnh tranh,
Lược sử thời gian
giống như một cái chạm nhẹ vào vai tôi và nói:
''Hãy nhìn xa hơn''.
Nhìn xa hơn để thấy mình không phải trung tâm. Nhìn xa hơn để bớt nặng lòng vì những chuyện rất nhỏ. Nhìn xa hơn để trân trọng việc mình còn ở đây, còn có thời gian.
Cuộc sống vẫn phức tạp. Vẫn có tiền bạc, trách nhiệm, áp lực. Nhưng từ khi đọc cuốn sách ấy, tôi không còn bị chúng cuốn đi hoàn toàn. Tôi có một khoảng lặng bên trong - nơi tôi nhớ rằng tất cả chỉ là một phần rất nhỏ của một câu chuyện lớn hơn nhiều.
Và đôi khi, chỉ cần nhớ mình nhỏ bé thôi, đã đủ để sống nhẹ hơn.
Lâm Thanh Vị Nhân
Hướng tới kỷ niệm 25 năm thành lập, VnExpress triển khai hoạt động xây dựng 25 thư viện cho 25 điểm trường tiểu học và trung học cơ sở trên cả nước. Mong muốn nối dài những câu chuyện đẹp, tòa soạn mời độc giả gửi bài cảm nhận về
Cuốn sách tôi yêu
.
Độc giả mọi độ tuổi có thể gửi bài viết (không giới hạn số lượng) về email
[email protected]
, tên mail là: "Bai cam nhan Cuon sach toi yeu", thời hạn nhận bài từ ngày 12/2 đến ngày 20/3, trong mail vui lòng cung cấp họ tên và số điện thoại để thuận tiện cho việc liên lạc.
Mỗi bài có độ dài tối đa 1.500 từ. Bài viết phải là sáng tác mới, chưa từng đăng tải trên các phương tiện truyền thông hoặc mạng xã hội. Khuyến khích những bài viết có hình ảnh đi kèm (ảnh sách hoặc hình ảnh độc giả cùng sách).
Ngoài bài viết, độc giả có thể gửi cảm nhận về cuốn sách yêu thích bằng hình thức podcast hoặc video. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền nội dung và hình ảnh.
Tôi không đọc
Lược sử thời gian
với tâm thế của một người yêu vật lý. Thậm chí, trước đó tôi còn hơi ngại những cuốn sách có chữ ''vũ trụ'', ''hố đen'', ''không - thời gian''. Tôi nghĩ chúng thuộc về một thế giới nào đó của các nhà khoa học, không phải của mình. Nhưng rồi tôi vẫn mở sách ra.
Ban đầu là tò mò. Sau đó là bất ngờ. Và cuối cùng là một cảm giác rất lạ - cảm giác mình nhỏ đi.
Stephen Hawking
không chỉ nói về những phương trình. Ông kể lại hành trình con người đi tìm câu trả lời cho những câu hỏi lớn nhất: vũ trụ bắt đầu từ đâu, nó sẽ đi về đâu, thời gian có điểm khởi đầu không. Đọc những trang viết ấy, tôi có cảm giác mình đang lùi lại rất xa khỏi cuộc sống hàng ngày, đứng ở một điểm quan sát khác - rộng hơn, sâu hơn.
Tôi đọc về Big Bang. Về khoảnh khắc khởi đầu khi toàn bộ vũ trụ từng nén lại trong một điểm kỳ dị nhỏ đến mức không thể tưởng tượng. Tôi đọc về 13,8 tỷ năm giãn nở, về những thiên hà trôi xa nhau, về những ngôi sao sinh ra rồi chết đi. Rồi tôi tự hỏi: Vậy cuộc đời vài chục năm của mình nằm ở đâu trong dòng thời gian đó?
Nếu gom toàn bộ lịch sử vũ trụ vào một năm, thì con người chỉ xuất hiện trong những phút cuối cùng của ngày 31 tháng 12. Những cuộc chiến tranh, những đế chế, những lần tranh giành quyền lực - tất cả chỉ là những nhịp chớp rất ngắn trong một thước phim khổng lồ. Vậy mà mỗi ngày chúng ta sống như thể mọi chuyện hôm nay là tận cùng quan trọng.
Tôi từng có những giai đoạn bị cuốn vào guồng quay cạnh tranh. Phải làm tốt hơn người khác. Phải chứng minh mình có giá trị. Phải tiến lên, phải hơn thua. Có những lúc tôi thấy mình như đang chạy trong một cuộc đua mà chẳng rõ vạch đích ở đâu. Nhưng khi đặt những cảm xúc ấy cạnh hình ảnh của một vũ trụ đang âm thầm giãn nở qua hàng tỷ năm, chúng bỗng trở nên rất nhỏ.
Bìa cuốn ''Lược sử thời gian'' của Stephen Hawking, do Cao Chi và Phạm Văn Thiều dịch. Ảnh:
Nhà xuất bản Trẻ
Tôi nhớ nhất là khi đọc về lỗ đen. Những vật thể khổng lồ, nơi lực hấp dẫn mạnh đến mức ánh sáng cũng không thoát ra được. Nghe có vẻ như điều gì đó vĩnh viễn và tuyệt đối.
Nhưng rồi Hawking nói về bức xạ Hawking - về khả năng lỗ đen cũng có thể ''bay hơi'', cũng có thể mất đi theo thời gian. Ngay cả những thứ tưởng như nuốt trọn mọi thứ cũng không tồn tại mãi mãi. Thế thì những hơn thua của mình có đáng để giữ mãi trong lòng không?
Cuốn sách không dạy tôi cách thành công. Không chỉ tôi kỹ năng quản trị. Không nói gì về tiền bạc. Nhưng nó cho tôi một thứ quan trọng hơn - một thước đo. Thước đo giữa cái tôi và vũ trụ. Giữa một đời người vài chục năm và dòng thời gian hàng tỷ năm. Giữa một cuộc tranh cãi nhỏ và cấu trúc của không-thời
gian.
Khi có thước đo đó, tôi bắt đầu thấy nhiều thứ nhẹ đi. Có lần tôi tự hỏi: nếu một ngày nào đó mình không còn nữa, điều gì thật sự có ý nghĩa? Một vị trí trong công ty? Một lần thắng thua? Một tài khoản ngân hàng lớn hơn người khác? Hay là việc mình đã sống thế nào trong quãng thời gian ngắn ngủi được trao?
Có một chương nói về ''mũi tên thời gian''. Thời gian chỉ trôi về phía trước. Không ai quay lại được. Ý nghĩ ấy làm tôi thấy hơi lạnh sống lưng. Mỗi khoảnh khắc trôi qua là vĩnh viễn. Vậy mà chúng ta sẵn sàng dùng nó để giận dữ, để ghen tị, để đấu đá.
Tôi không trở thành người thờ ơ sau khi đọc sách. Tôi vẫn làm việc, vẫn đặt mục tiêu, vẫn cố gắng. Nhưng tôi bớt khắt khe với mình hơn. Bớt gay gắt với người khác hơn.
Tôi hiểu rằng chúng ta chỉ là những sinh vật nhỏ bé đang cố gắng tìm vị trí của mình trong một không gian rộng đến mức trí óc khó hình dung. Hiểu mình nhỏ bé không làm tôi bi quan. Ngược lại, nó khiến tôi thấy tự do.
Khi không còn nghĩ mình là trung tâm, tôi không còn quá ám ảnh phải chứng minh điều đó. Khi biết mình chỉ là một phần rất nhỏ của bức tranh lớn, tôi thôi cố vẽ mình quá đậm. Tôi bắt đầu nhìn người khác như những người đồng hành, không phải đối thủ.
Điều làm tôi suy nghĩ nhiều nữa là câu chuyện về ''Lý thuyết của mọi thứ'' - nỗ lực thống nhất những định luật cơ bản của tự nhiên. Trong khi khoa học tìm cách hợp nhất các lực, con người lại chia nhỏ nhau thành đủ loại ranh giới: quốc gia, màu da, tôn giáo, ý thức hệ.
Chúng ta chưa hiểu hết bản chất của không gian và thời gian, nhưng đã vội khẳng định mình đúng hơn người khác. Nghĩ vậy, tôi thấy những cuộc tranh chấp trở nên vô nghĩa hơn bao giờ hết.
Có những đêm sau khi đọc sách, tôi ra ban công nhìn lên bầu trời. Trước đây, bầu trời chỉ là bầu trời. Sau đó, nó trở thành một không gian chứa hàng tỷ ngôi sao, hàng tỷ câu chuyện đang diễn ra ngoài tầm mắt. Tôi đứng đó, rất nhỏ, rất yên lặng, và lần đầu tiên cảm thấy sự nhỏ bé ấy không đáng sợ.
Nó đẹp. Vì trong một vũ trụ rộng lớn như vậy, sự tồn tại của một sinh vật biết suy nghĩ, biết đặt câu hỏi, biết đọc sách - đã là một điều kỳ diệu. Từ bụi sao, chúng ta hình thành. Và rồi từ bụi sao đó, vũ trụ có thể tự hỏi về chính nó.
Tôi yêu cuốn sách này không phải vì tôi hiểu hết mọi khái niệm trong đó. Có những đoạn tôi phải đọc đi đọc lại. Có những phần tôi chỉ hiểu lờ mờ. Nhưng cảm giác mà nó mang lại thì rất rõ: một sự lùi lại cần thiết.
Giữa một thế giới ồn ào, nơi thành công được đo bằng con số, nơi người ta dễ dàng so sánh và cạnh tranh,
Lược sử thời gian
giống như một cái chạm nhẹ vào vai tôi và nói:
''Hãy nhìn xa hơn''.
Nhìn xa hơn để thấy mình không phải trung tâm. Nhìn xa hơn để bớt nặng lòng vì những chuyện rất nhỏ. Nhìn xa hơn để trân trọng việc mình còn ở đây, còn có thời gian.
Cuộc sống vẫn phức tạp. Vẫn có tiền bạc, trách nhiệm, áp lực. Nhưng từ khi đọc cuốn sách ấy, tôi không còn bị chúng cuốn đi hoàn toàn. Tôi có một khoảng lặng bên trong - nơi tôi nhớ rằng tất cả chỉ là một phần rất nhỏ của một câu chuyện lớn hơn nhiều.
Và đôi khi, chỉ cần nhớ mình nhỏ bé thôi, đã đủ để sống nhẹ hơn.
Lâm Thanh Vị Nhân
Hướng tới kỷ niệm 25 năm thành lập, VnExpress triển khai hoạt động xây dựng 25 thư viện cho 25 điểm trường tiểu học và trung học cơ sở trên cả nước. Mong muốn nối dài những câu chuyện đẹp, tòa soạn mời độc giả gửi bài cảm nhận về
Cuốn sách tôi yêu
.
Độc giả mọi độ tuổi có thể gửi bài viết (không giới hạn số lượng) về email
[email protected]
, tên mail là: "Bai cam nhan Cuon sach toi yeu", thời hạn nhận bài từ ngày 12/2 đến ngày 20/3, trong mail vui lòng cung cấp họ tên và số điện thoại để thuận tiện cho việc liên lạc.
Mỗi bài có độ dài tối đa 1.500 từ. Bài viết phải là sáng tác mới, chưa từng đăng tải trên các phương tiện truyền thông hoặc mạng xã hội. Khuyến khích những bài viết có hình ảnh đi kèm (ảnh sách hoặc hình ảnh độc giả cùng sách).
Ngoài bài viết, độc giả có thể gửi cảm nhận về cuốn sách yêu thích bằng hình thức podcast hoặc video. Tác giả chịu trách nhiệm về bản quyền nội dung và hình ảnh.
