Thế Giới
Lựa chọn của châu Âu để đáp trả đòn thuế từ ông Trump
📅 19/1/2026👁️ 1 lượt xem⏱️ 17 phút đọc
Châu Âu có thể hạn chế Mỹ tiếp cận căn cứ quân sự hoặc áp thuế để đáp trả lời đe dọa từ ông Trump, nhưng đối mặt nhiều hệ lụy nếu quan hệ song phương lao dốc.
Chỉ bằng một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social ngày 17/1, Tổng thống Donald Trump đã làm đảo lộn thành quả nhiều tháng đàm phán thương mại giữa Mỹ với châu Âu, đẩy căng thẳng trong quan hệ xuyên Đại Tây Dương lên cao. Ông tái khẳng định ý muốn sở hữu Greenland, đe dọa áp thuế 8 quốc gia châu Âu từ tháng 2 cho đến khi đạt được thỏa thuận mua hòn đảo tự trị của Đan Mạch.
Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ áp thuế 10% với Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan từ ngày 1/2 và tăng lên 25% từ ngày 1/6. 6 trong số 8 quốc gia bị dọa áp thuế là thành viên Liên minh châu Âu (EU).
Lời đe dọa của ông Trump đã dội một gáo nước lạnh vào châu Âu, bên trước đó đã nhiều lần khẳng định Greenland không phải để bán và số phận vùng lãnh thổ này phải được định đoạt bởi người dân hòn đảo và Đan Mạch. Nó phủ bóng lên nỗ lực trước đó của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhằm mô tả Mỹ là "một đồng minh, đối tác của chúng ta" bất chấp những bất đồng về Greenland.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen phát biểu tại Stockholm, Thụy Điển ngày 28/10/2025. Ảnh:
AFP
Bình luận viên Jennifer Rankin của
Guardian
nhận định tuyên bố quyết liệt của ông Trump cho thấy chiến lược "xoa dịu và nhân nhượng" Tổng thống Mỹ mà châu Âu áp dụng bấy lâu đã hoàn toàn thất bại và các thành viên châu lục giờ đây phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn nhằm ứng phó với đòn công kích từ người đứng đầu Nhà Trắng.
Giới phân tích cho rằng châu Âu giờ đây buộc phải cứng rắn hơn với ông Trump, trước hết là bằng biện pháp thương mại. Vài giờ sau bài đăng từ lãnh đạo Mỹ, các thành viên Nghị viện châu Âu (EP) tuyên bố sẽ đóng băng các thỏa thuận thương mại mà Tổng thống Trump và bà von der Leyen đã ký tháng 7/2025. EP còn công khai kêu gọi EU đáp trả Mỹ về thương mại.
Đại diện 27 thành viên EU đã họp khẩn tại Brussels, Bỉ ngày 18/1 để cùng đánh giá tình hình và thảo luận sơ bộ về các phương án ứng phó.
Châu Âu có sẵn trong tay một công cụ thương mại được thiết kế riêng nhằm đối phó nhanh chóng và mạnh mẽ trước sự cưỡng ép mang tính chính trị. Khi những lời đe dọa của ông Trump ngày càng rõ ràng, nhiều nhà hoạch định chính sách châu Âu cho rằng đây chính là thời điểm cần sử dụng nó.
Công cụ có tên chính thức là "cơ chế chống cưỡng ép (ACI)", được ví như "bazooka thương mại" của châu Âu. EU thông qua ACI năm 2023, khi Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, ngày càng quyết đoán trong thúc đẩy lợi ích quốc gia thông qua thuế quan và "vũ khí hóa" tài nguyên thiên nhiên.
ACI cho phép EU cắt quyền tiếp cận thị trường chung châu Âu với quy mô khoảng 500 triệu người tiêu dùng, hạn chế giấy phép thương mại và khả năng tiếp cận các gói thầu mua sắm công. Công cụ không được kích hoạt tự động và cần thời gian để triển khai.
Nếu quyết định triển khai vũ khí này chống lại Mỹ, EC sẽ thảo luận trong 4 tháng để đánh giá hành động cưỡng ép từ Washington, rồi các nước thành viên bỏ phiếu để kích hoạt ACI. EU có thể triển khai các biện pháp đối phó bao quát, không chỉ dừng ở thuế quan, nhưng ACI quy định mọi biện pháp đáp trả phải "tương xứng và không vượt quá thiệt hại gây ra cho EU".
Nhưng giới phân tích cảnh báo việc châu Âu khai hỏa "bazooka thương mại" để đáp trả Mỹ không hề đơn giản, bởi ACI chưa từng được kích hoạt và EU chưa thể lường trước được tác động mang tính dây chuyền tiềm ẩn mà nó có thể gây ra với nền kinh tế khu vực.
Do đó, các quốc gia như Đức, Italy nhiều lần cảnh báo không nên hấp tấp kích hoạt ACI khi chưa có cơ sở pháp lý vững chắc. Đây là lý do nhiều nhà phân tích cho rằng sức mạnh thực sự của ACI nằm ở tác dụng răn đe hơn là triển khai.
Giới chức châu Âu còn cân nhắc phương án áp thuế quan lên 93 tỷ euro (hơn 107 tỷ USD) hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ từ tháng 2. Biện pháp này được công bố vào năm ngoái nhằm trả đũa đòn thuế từ Washington, song được hoãn lại vì hai bên đạt thỏa thuận thương mại. Các mặt hàng chịu tác động chủ yếu là sản phẩm xuất khẩu từ các bang có lãnh đạo thuộc đảng Cộng hòa.
"Một số lãnh đạo châu Âu đang cho thấy họ sẵn sàng chơi rắn với Mỹ", Carsten Brzeski, giám đốc kinh tế vĩ mô toàn cầu tại tập đoàn tài chính ING, Hà Lan, nhận định với
CNN
.
Tuy nhiên, Brzeski chỉ ra rằng việc tăng thuế quan với Mỹ có thể làm giảm khoảng 0,25 điểm phần trăm tăng trưởng GDP của châu Âu trong năm nay. Ngoài ra, các động thái đáp trả thương mại có thể khiến châu Âu phải trả giá không chỉ về kinh tế mà còn về an ninh, bởi khu vực vẫn gắn bó chặt chẽ với Mỹ trong khuôn khổ NATO và liên quan chiến sự Ukraine.
"Châu Âu vẫn phụ thuộc vào Mỹ trên nhiều phương diện, cả về kinh tế lẫn an ninh", Brzeski nói. Đây là lý do EU vẫn hy vọng duy trì sự gắn kết của Mỹ đối với an ninh châu Âu thông qua NATO, cũng như trong các cuộc thảo luận về thỏa thuận hòa bình cho Ukraine.
"Tôi không cho rằng mục tiêu là đẩy căng thẳng leo thang", Thủ tướng Italy Giorgia Meloni nói ngày 18/1. "Theo tôi, điều cần thiết hơn là nỗ lực đối thoại".
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Detroit, bang Michigan ngày 13/1. Ảnh:
AFP
Giới quan sát cho biết về lý thuyết, ngoài các biện pháp thương mại, châu Âu có thể sử dụng công cụ quân sự bằng cách tăng cường triển khai binh sĩ tới Greenland để răn đe Mỹ.
"Hãy tưởng tượng khi trực thăng Mỹ hạ cánh xuống Greenland, binh sĩ nước này sẽ thấy gì khi bước ra? Không một ai? Một chiếc xe chó kéo? Hay một hàng dài binh sĩ châu Âu? Điều đó tạo nên khác biệt lớn", Christine Nissen, nhà phân tích từ Viện nghiên cứu châu Âu, trụ sở tại Copenhagen, Đan Mạch, nhận định.
Theo Nissen, các động thái điều quân, dù chỉ mang tính biểu tượng, cũng giúp cách nâng cao vị thế của Đan Mạch, khiến việc lựa chọn bất kỳ biện pháp nào khác ngoài ngoại giao trở nên khó khăn hơn với Mỹ.
Châu Âu còn có thể đẩy nhanh các kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng hoặc chuyển hướng một phần mua sắm khí tài khỏi Mỹ. Tuy nhiên, phương án này có hạn chế là nhiều loại vũ khí và hệ thống quân sự then chốt hiện chỉ được sản xuất tại Mỹ, trong khi ngành quốc phòng của châu Âu chưa đủ mạnh.
Một lựa chọn cực đoan đối với châu Âu là hạn chế hoặc chấm dứt cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên khắp lục địa.
Tính đến năm 2024, Mỹ có 31 căn cứ thường trực và 19 cơ sở quân sự ở châu Âu, đặt dưới sự quản lý của Bộ tư lệnh Mỹ tại châu Âu (EUCOM). Các căn cứ Ramstein tại Đức luôn nằm trong kế hoạch chiến lược của quân đội Mỹ ở châu Âu, còn căn cứ Aviano ở Italy được đánh giá là "trung tâm sức mạnh không quân then chốt của NATO".
Tuy nhiên, lựa chọn cực đoan này sẽ đẩy căng thẳng leo thang mạnh mẽ và có thể khiến ông Trump quyết định rút toàn bộ lực lượng Mỹ khỏi châu Âu, kịch bản mà hiện nay cả hai bên đều khẳng định không mong muốn.
Lựa chọn còn lại với châu Âu là giảm phụ thuộc mọi mặt vào Mỹ và tăng cường hợp tác với phần còn lại của thế giới. EU ngày 17/1 đã ký hiệp định thương mại với 4 quốc gia Nam Mỹ, đồng thời kỳ vọng công bố thỏa thuận thương mại với Ấn Độ ngay trong tháng 1. Một thỏa thuận tương tự với Australia cũng đang được xem xét.
Những đe dọa mới nhất từ ông Trump cũng có thể khiến EU phải xem xét lại chiến lược mà khối gọi là "giảm thiểu rủi ro" với Trung Quốc.
Vị trí Greenland. Đồ họa:
BBC
Các lãnh đạo châu Âu thời gian tới nhiều khả năng sẽ lấy lợi ích kinh tế và an ninh của khối làm kim chỉ nam trong trung hạn, trong đó trọng tâm là duy trì NATO, đồng thời từng bước nâng cao năng lực tự chủ quốc phòng của châu lục.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa ngày 18/1 thông báo "triệu tập một phiên họp bất thường các lãnh đạo châu Âu", có thể diễn ra ngày 22/1, cho phép các lãnh đạo châu Âu thảo luận thêm về cách ứng phó ông Trump.
Trước khi cuộc họp bất thường này diễn ra, Mỹ và châu Âu có một cơ hội để tháo ngòi căng thẳng, khi Tổng thống Trump dự kiến đến Davos, Thụy Sĩ dự sự kiện thường niên Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Ông dự kiến gặp các lãnh đạo châu Âu và vấn đề Greenland nhiều khả năng sẽ được đưa ra thảo luận.
Tuy nhiên, ngay cả những người lạc quan nhất về quan hệ EU - Mỹ cũng thừa nhận rằng thời điểm hiện tại là chưa từng có tiền lệ và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với liên minh xuyên Đại Tây Dương, trong khi châu Âu không có nhiều quân bài thực sự mạnh trong tay để ứng phó với ông Trump. "Đây là giai đoạn rất đáng lo ngại", một quan chức EU nói. "Chúng tôi cần giữ bình tĩnh và tiếp tục tiến về phía trước".
Như Tâm
(Theo
WSJ, Politico, Reuters
)
Tổng thống Trump tuyên bố Mỹ sẽ áp thuế 10% với Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh, Hà Lan và Phần Lan từ ngày 1/2 và tăng lên 25% từ ngày 1/6. 6 trong số 8 quốc gia bị dọa áp thuế là thành viên Liên minh châu Âu (EU).
Lời đe dọa của ông Trump đã dội một gáo nước lạnh vào châu Âu, bên trước đó đã nhiều lần khẳng định Greenland không phải để bán và số phận vùng lãnh thổ này phải được định đoạt bởi người dân hòn đảo và Đan Mạch. Nó phủ bóng lên nỗ lực trước đó của Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen nhằm mô tả Mỹ là "một đồng minh, đối tác của chúng ta" bất chấp những bất đồng về Greenland.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen phát biểu tại Stockholm, Thụy Điển ngày 28/10/2025. Ảnh:
AFP
Bình luận viên Jennifer Rankin của
Guardian
nhận định tuyên bố quyết liệt của ông Trump cho thấy chiến lược "xoa dịu và nhân nhượng" Tổng thống Mỹ mà châu Âu áp dụng bấy lâu đã hoàn toàn thất bại và các thành viên châu lục giờ đây phải đối mặt với những lựa chọn khó khăn nhằm ứng phó với đòn công kích từ người đứng đầu Nhà Trắng.
Giới phân tích cho rằng châu Âu giờ đây buộc phải cứng rắn hơn với ông Trump, trước hết là bằng biện pháp thương mại. Vài giờ sau bài đăng từ lãnh đạo Mỹ, các thành viên Nghị viện châu Âu (EP) tuyên bố sẽ đóng băng các thỏa thuận thương mại mà Tổng thống Trump và bà von der Leyen đã ký tháng 7/2025. EP còn công khai kêu gọi EU đáp trả Mỹ về thương mại.
Đại diện 27 thành viên EU đã họp khẩn tại Brussels, Bỉ ngày 18/1 để cùng đánh giá tình hình và thảo luận sơ bộ về các phương án ứng phó.
Châu Âu có sẵn trong tay một công cụ thương mại được thiết kế riêng nhằm đối phó nhanh chóng và mạnh mẽ trước sự cưỡng ép mang tính chính trị. Khi những lời đe dọa của ông Trump ngày càng rõ ràng, nhiều nhà hoạch định chính sách châu Âu cho rằng đây chính là thời điểm cần sử dụng nó.
Công cụ có tên chính thức là "cơ chế chống cưỡng ép (ACI)", được ví như "bazooka thương mại" của châu Âu. EU thông qua ACI năm 2023, khi Mỹ và Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, ngày càng quyết đoán trong thúc đẩy lợi ích quốc gia thông qua thuế quan và "vũ khí hóa" tài nguyên thiên nhiên.
ACI cho phép EU cắt quyền tiếp cận thị trường chung châu Âu với quy mô khoảng 500 triệu người tiêu dùng, hạn chế giấy phép thương mại và khả năng tiếp cận các gói thầu mua sắm công. Công cụ không được kích hoạt tự động và cần thời gian để triển khai.
Nếu quyết định triển khai vũ khí này chống lại Mỹ, EC sẽ thảo luận trong 4 tháng để đánh giá hành động cưỡng ép từ Washington, rồi các nước thành viên bỏ phiếu để kích hoạt ACI. EU có thể triển khai các biện pháp đối phó bao quát, không chỉ dừng ở thuế quan, nhưng ACI quy định mọi biện pháp đáp trả phải "tương xứng và không vượt quá thiệt hại gây ra cho EU".
Nhưng giới phân tích cảnh báo việc châu Âu khai hỏa "bazooka thương mại" để đáp trả Mỹ không hề đơn giản, bởi ACI chưa từng được kích hoạt và EU chưa thể lường trước được tác động mang tính dây chuyền tiềm ẩn mà nó có thể gây ra với nền kinh tế khu vực.
Do đó, các quốc gia như Đức, Italy nhiều lần cảnh báo không nên hấp tấp kích hoạt ACI khi chưa có cơ sở pháp lý vững chắc. Đây là lý do nhiều nhà phân tích cho rằng sức mạnh thực sự của ACI nằm ở tác dụng răn đe hơn là triển khai.
Giới chức châu Âu còn cân nhắc phương án áp thuế quan lên 93 tỷ euro (hơn 107 tỷ USD) hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ từ tháng 2. Biện pháp này được công bố vào năm ngoái nhằm trả đũa đòn thuế từ Washington, song được hoãn lại vì hai bên đạt thỏa thuận thương mại. Các mặt hàng chịu tác động chủ yếu là sản phẩm xuất khẩu từ các bang có lãnh đạo thuộc đảng Cộng hòa.
"Một số lãnh đạo châu Âu đang cho thấy họ sẵn sàng chơi rắn với Mỹ", Carsten Brzeski, giám đốc kinh tế vĩ mô toàn cầu tại tập đoàn tài chính ING, Hà Lan, nhận định với
CNN
.
Tuy nhiên, Brzeski chỉ ra rằng việc tăng thuế quan với Mỹ có thể làm giảm khoảng 0,25 điểm phần trăm tăng trưởng GDP của châu Âu trong năm nay. Ngoài ra, các động thái đáp trả thương mại có thể khiến châu Âu phải trả giá không chỉ về kinh tế mà còn về an ninh, bởi khu vực vẫn gắn bó chặt chẽ với Mỹ trong khuôn khổ NATO và liên quan chiến sự Ukraine.
"Châu Âu vẫn phụ thuộc vào Mỹ trên nhiều phương diện, cả về kinh tế lẫn an ninh", Brzeski nói. Đây là lý do EU vẫn hy vọng duy trì sự gắn kết của Mỹ đối với an ninh châu Âu thông qua NATO, cũng như trong các cuộc thảo luận về thỏa thuận hòa bình cho Ukraine.
"Tôi không cho rằng mục tiêu là đẩy căng thẳng leo thang", Thủ tướng Italy Giorgia Meloni nói ngày 18/1. "Theo tôi, điều cần thiết hơn là nỗ lực đối thoại".
Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại Detroit, bang Michigan ngày 13/1. Ảnh:
AFP
Giới quan sát cho biết về lý thuyết, ngoài các biện pháp thương mại, châu Âu có thể sử dụng công cụ quân sự bằng cách tăng cường triển khai binh sĩ tới Greenland để răn đe Mỹ.
"Hãy tưởng tượng khi trực thăng Mỹ hạ cánh xuống Greenland, binh sĩ nước này sẽ thấy gì khi bước ra? Không một ai? Một chiếc xe chó kéo? Hay một hàng dài binh sĩ châu Âu? Điều đó tạo nên khác biệt lớn", Christine Nissen, nhà phân tích từ Viện nghiên cứu châu Âu, trụ sở tại Copenhagen, Đan Mạch, nhận định.
Theo Nissen, các động thái điều quân, dù chỉ mang tính biểu tượng, cũng giúp cách nâng cao vị thế của Đan Mạch, khiến việc lựa chọn bất kỳ biện pháp nào khác ngoài ngoại giao trở nên khó khăn hơn với Mỹ.
Châu Âu còn có thể đẩy nhanh các kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng hoặc chuyển hướng một phần mua sắm khí tài khỏi Mỹ. Tuy nhiên, phương án này có hạn chế là nhiều loại vũ khí và hệ thống quân sự then chốt hiện chỉ được sản xuất tại Mỹ, trong khi ngành quốc phòng của châu Âu chưa đủ mạnh.
Một lựa chọn cực đoan đối với châu Âu là hạn chế hoặc chấm dứt cho phép Mỹ sử dụng các căn cứ quân sự trên khắp lục địa.
Tính đến năm 2024, Mỹ có 31 căn cứ thường trực và 19 cơ sở quân sự ở châu Âu, đặt dưới sự quản lý của Bộ tư lệnh Mỹ tại châu Âu (EUCOM). Các căn cứ Ramstein tại Đức luôn nằm trong kế hoạch chiến lược của quân đội Mỹ ở châu Âu, còn căn cứ Aviano ở Italy được đánh giá là "trung tâm sức mạnh không quân then chốt của NATO".
Tuy nhiên, lựa chọn cực đoan này sẽ đẩy căng thẳng leo thang mạnh mẽ và có thể khiến ông Trump quyết định rút toàn bộ lực lượng Mỹ khỏi châu Âu, kịch bản mà hiện nay cả hai bên đều khẳng định không mong muốn.
Lựa chọn còn lại với châu Âu là giảm phụ thuộc mọi mặt vào Mỹ và tăng cường hợp tác với phần còn lại của thế giới. EU ngày 17/1 đã ký hiệp định thương mại với 4 quốc gia Nam Mỹ, đồng thời kỳ vọng công bố thỏa thuận thương mại với Ấn Độ ngay trong tháng 1. Một thỏa thuận tương tự với Australia cũng đang được xem xét.
Những đe dọa mới nhất từ ông Trump cũng có thể khiến EU phải xem xét lại chiến lược mà khối gọi là "giảm thiểu rủi ro" với Trung Quốc.
Vị trí Greenland. Đồ họa:
BBC
Các lãnh đạo châu Âu thời gian tới nhiều khả năng sẽ lấy lợi ích kinh tế và an ninh của khối làm kim chỉ nam trong trung hạn, trong đó trọng tâm là duy trì NATO, đồng thời từng bước nâng cao năng lực tự chủ quốc phòng của châu lục.
Chủ tịch Hội đồng châu Âu Antonio Costa ngày 18/1 thông báo "triệu tập một phiên họp bất thường các lãnh đạo châu Âu", có thể diễn ra ngày 22/1, cho phép các lãnh đạo châu Âu thảo luận thêm về cách ứng phó ông Trump.
Trước khi cuộc họp bất thường này diễn ra, Mỹ và châu Âu có một cơ hội để tháo ngòi căng thẳng, khi Tổng thống Trump dự kiến đến Davos, Thụy Sĩ dự sự kiện thường niên Diễn đàn Kinh tế Thế giới. Ông dự kiến gặp các lãnh đạo châu Âu và vấn đề Greenland nhiều khả năng sẽ được đưa ra thảo luận.
Tuy nhiên, ngay cả những người lạc quan nhất về quan hệ EU - Mỹ cũng thừa nhận rằng thời điểm hiện tại là chưa từng có tiền lệ và tiềm ẩn nhiều rủi ro đối với liên minh xuyên Đại Tây Dương, trong khi châu Âu không có nhiều quân bài thực sự mạnh trong tay để ứng phó với ông Trump. "Đây là giai đoạn rất đáng lo ngại", một quan chức EU nói. "Chúng tôi cần giữ bình tĩnh và tiếp tục tiến về phía trước".
Như Tâm
(Theo
WSJ, Politico, Reuters
)
