Sức Khỏe
Dấu hiệu cảnh báo bạn bị ngộ độc thực phẩm dịp Tết
📅 16/2/2026👁️ 1 lượt xem⏱️ 7 phút đọc
Các triệu chứng thường gặp khi ngộ độc thực phẩm gồm đau bụng, nôn, tiêu chảy, xuất hiện trong vài giờ đến vài ngày sau ăn.
Tết là thời điểm sum vầy, ăn uống nhiều nhất trong năm. Song, phía sau mâm cỗ đủ đầy, những món "đặc sản", "đồ nhà làm", hay thực phẩm màu sắc bắt mắt là vô vàn nguy cơ tiềm ẩn đối với sức khỏe trong đó thường gặp nhất là ngộ độc.
Theo TS. BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, ngộ độc thực phẩm là tình trạng bệnh xuất hiện sau khi ăn phải thực phẩm có chứa các chất độc hoặc vi sinh vật gây hại cho sức khỏe. Về bản chất, thực phẩm cung cấp các chất dinh dưỡng nhưng trong nhiều trường hợp không may lại là "vật trung gian" mang theo vi sinh vật, chất độc hay hóa chất gây bệnh.
Nguyên nhân dẫn đến ngộ độc rất đa dạng, tuy nhiên có thể chia thành ba nhóm chính. Thứ nhất là do vi sinh vật và độc tố của vi sinh vật, chủ yếu là vi khuẩn - là nhóm phổ biến nhất. Thứ hai là thực phẩm có sẵn chất độc, tức bản thân sinh vật đó đã chứa độc tố, ví dụ như một số loại nấm độc, cá nóc, hoặc các loài sinh vật lạ, ít khi được sử dụng làm thực phẩm.
Thứ ba là thực phẩm bị nhiễm hóa chất, có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào: từ sản xuất, vận chuyển, bảo quản, chế biến cho tới khi lên bàn ăn. Đó có thể là hóa chất bảo vệ thực vật, chất bảo quản, phụ gia thực phẩm, thậm chí là các hóa chất bị cho vào một cách cố tình hoặc nhầm lẫn.
Mâm cỗ ngày Tết. Ảnh:
Kiều Uyên
TS Nguyên cho hay dấu hiệu ngộ độc điển hình nhất là từ hai người trở lên cùng có triệu chứng giống nhau sau khi ăn cùng một loại thực phẩm, trong khi người không ăn thì không bị. Các triệu chứng thường gặp gồm đau bụng, nôn, tiêu chảy, xuất hiện trong vài giờ đến vài ngày sau ăn. Tuy nhiên, nhiều trường hợp một người ăn nên chỉ người đó bị ngộ độc.
Cần đi cơ sở y tế ngay nếu có các dấu hiệu nặng như nôn, tiêu chảy nhiều gây mất nước nhiều hoặc nôn nhiều không thể uống được, sốt cao liên tục, đau bụng dữ dội, hoặc đau thường xuyên, liên tục. Các biểu hiện là tình trạng nặng của nhiễm trùng hoặc mất nước là mệt lả, rét run, tụt huyết áp, tiểu tiện ít.
Các biểu hiện không phải về tiêu hóa và thuộc về các cơ quan khác như thần kinh (rối loạn cảm giác, yếu cơ, liệt, lơ mơ, hôn mê, co giật...), rối loạn tâm thần, tim mạch (huyết áp tăng, tụt huyết áp, nhịp tim quá nhanh, quá chậm hoặc không đều), khó thở, gan mật, tiết niệu, vàng da.
Các trường hợp có thể ở nhà theo dõi khi nôn ít, tiêu chảy và đau bụng ít, có thể tự uống nước, sốt nhẹ hoặc không sốt và các triệu chứng có xu hướng đỡ dần.
Bác sĩ Nguyên cảnh báo nhiều gia đình nấu sẵn, tích trữ thực phẩm nhiều ngày, nấu đi nấu lại nhiều lần, là sai lầm phổ biến. Vì vậy, để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, hãy cố gắng ăn chín, uống sôi. Chế biến xong nên ăn sớm, không để ngoài môi trường quá lâu. Sau ăn xong nếu muốn bảo quản thì nên đun sôi lại rồi mới bảo quản.
Thực phẩm sống và chín phải tách riêng, kể cả dụng cụ chế biến. Bảo quản đúng nhiệt độ, không để quá lâu trong tủ lạnh. Thực phẩm để trong ngăn lạnh thì chỉ nên bảo quản tới ngày hôm sau, để ngăn đông đá thì có thể lâu hơn. Khu vực chế biến, bảo quản tránh chuột bọ, côn trùng. Bề mặt bếp sạch, bàn tay sạch.
Ngoài ra, mọi người chỉ ăn những thực phẩm phổ biến, đã được ghi nhận chắc chắn là an toàn. Những sinh vật lạ, hiếm, ít người ăn thì không ai đảm bảo được chúng có độc hay không, mang mầm bệnh gì, chế biến thế nào cho an toàn. Không chỉ động vật, mà cả cây, quả lạ cũng tiềm ẩn rủi ro tương tự.
Lê Nga
Theo TS. BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai, ngộ độc thực phẩm là tình trạng bệnh xuất hiện sau khi ăn phải thực phẩm có chứa các chất độc hoặc vi sinh vật gây hại cho sức khỏe. Về bản chất, thực phẩm cung cấp các chất dinh dưỡng nhưng trong nhiều trường hợp không may lại là "vật trung gian" mang theo vi sinh vật, chất độc hay hóa chất gây bệnh.
Nguyên nhân dẫn đến ngộ độc rất đa dạng, tuy nhiên có thể chia thành ba nhóm chính. Thứ nhất là do vi sinh vật và độc tố của vi sinh vật, chủ yếu là vi khuẩn - là nhóm phổ biến nhất. Thứ hai là thực phẩm có sẵn chất độc, tức bản thân sinh vật đó đã chứa độc tố, ví dụ như một số loại nấm độc, cá nóc, hoặc các loài sinh vật lạ, ít khi được sử dụng làm thực phẩm.
Thứ ba là thực phẩm bị nhiễm hóa chất, có thể xảy ra ở bất kỳ khâu nào: từ sản xuất, vận chuyển, bảo quản, chế biến cho tới khi lên bàn ăn. Đó có thể là hóa chất bảo vệ thực vật, chất bảo quản, phụ gia thực phẩm, thậm chí là các hóa chất bị cho vào một cách cố tình hoặc nhầm lẫn.
Mâm cỗ ngày Tết. Ảnh:
Kiều Uyên
TS Nguyên cho hay dấu hiệu ngộ độc điển hình nhất là từ hai người trở lên cùng có triệu chứng giống nhau sau khi ăn cùng một loại thực phẩm, trong khi người không ăn thì không bị. Các triệu chứng thường gặp gồm đau bụng, nôn, tiêu chảy, xuất hiện trong vài giờ đến vài ngày sau ăn. Tuy nhiên, nhiều trường hợp một người ăn nên chỉ người đó bị ngộ độc.
Cần đi cơ sở y tế ngay nếu có các dấu hiệu nặng như nôn, tiêu chảy nhiều gây mất nước nhiều hoặc nôn nhiều không thể uống được, sốt cao liên tục, đau bụng dữ dội, hoặc đau thường xuyên, liên tục. Các biểu hiện là tình trạng nặng của nhiễm trùng hoặc mất nước là mệt lả, rét run, tụt huyết áp, tiểu tiện ít.
Các biểu hiện không phải về tiêu hóa và thuộc về các cơ quan khác như thần kinh (rối loạn cảm giác, yếu cơ, liệt, lơ mơ, hôn mê, co giật...), rối loạn tâm thần, tim mạch (huyết áp tăng, tụt huyết áp, nhịp tim quá nhanh, quá chậm hoặc không đều), khó thở, gan mật, tiết niệu, vàng da.
Các trường hợp có thể ở nhà theo dõi khi nôn ít, tiêu chảy và đau bụng ít, có thể tự uống nước, sốt nhẹ hoặc không sốt và các triệu chứng có xu hướng đỡ dần.
Bác sĩ Nguyên cảnh báo nhiều gia đình nấu sẵn, tích trữ thực phẩm nhiều ngày, nấu đi nấu lại nhiều lần, là sai lầm phổ biến. Vì vậy, để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm, hãy cố gắng ăn chín, uống sôi. Chế biến xong nên ăn sớm, không để ngoài môi trường quá lâu. Sau ăn xong nếu muốn bảo quản thì nên đun sôi lại rồi mới bảo quản.
Thực phẩm sống và chín phải tách riêng, kể cả dụng cụ chế biến. Bảo quản đúng nhiệt độ, không để quá lâu trong tủ lạnh. Thực phẩm để trong ngăn lạnh thì chỉ nên bảo quản tới ngày hôm sau, để ngăn đông đá thì có thể lâu hơn. Khu vực chế biến, bảo quản tránh chuột bọ, côn trùng. Bề mặt bếp sạch, bàn tay sạch.
Ngoài ra, mọi người chỉ ăn những thực phẩm phổ biến, đã được ghi nhận chắc chắn là an toàn. Những sinh vật lạ, hiếm, ít người ăn thì không ai đảm bảo được chúng có độc hay không, mang mầm bệnh gì, chế biến thế nào cho an toàn. Không chỉ động vật, mà cả cây, quả lạ cũng tiềm ẩn rủi ro tương tự.
Lê Nga
