Sức Khỏe
Bác sĩ tìm 'lời giải' cho phẫu thuật não bằng robot
📅 3/3/2026👁️ 1 lượt xem⏱️ 15 phút đọc
Quan sát một ca phẫu thuật não bằng robot AI gần 10 năm trước tại Mỹ, bác sĩ Chu Tấn Sĩ biết đây chính là lời giải cho câu hỏi "cách nào giảm di chứng sau mổ".
Bác sĩ tìm 'lời giải' cho phẫu thuật não bằng robot
Quan sát một ca phẫu thuật não bằng robot AI gần 10 năm trước tại Mỹ, bác sĩ Chu Tấn Sĩ biết đây chính là lời giải cho câu hỏi "cách nào giảm di chứng sau mổ".
ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ, 61 tuổi, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh - Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, vẫn nhớ như in lần quan sát trực tiếp một ca mổ não bằng robot AI tại Mỹ gần 10 năm trước.
Ông nhớ cảm giác bất ngờ khi thấy cánh tay robot linh hoạt, định vị thần kinh hiện đại với hình ảnh các bó dẫn truyền thần kinh (DTI) hiện rõ trên màn hình ngay trong lúc phẫu thuật bệnh nhân. Ca mổ để lại ấn tượng rất mạnh cho bác sĩ Tấn Sĩ, bởi hơn 30 năm cầm dao phẫu thuật não, ông luôn trăn trở: vì sao cùng một loại u ở não, cùng một kỹ thuật, có người sau mổ vẫn giữ được khả năng vận động và ngôn ngữ, nhưng có người lại có di chứng nặng nề.
Phẫu thuật não, nhất là phẫu thuật lấy khối u, là một trong những can thiệp phức tạp nhất trong ngoại khoa thần kinh vì bác sĩ phải thao tác gần các vùng não kiểm soát vận động, ngôn ngữ, nhận thức và các chức năng sống còn khác. Nguy cơ cao gây ra các biến chứng như rối loạn thần kinh như yếu liệt, rối loạn vận động, ngôn ngữ và co giật...
"Đó là lý do tôi và nhiều đồng nghiệp luôn muốn tìm 'lời giải' phẫu thuật thần kinh an toàn hơn cho người bệnh", bác sĩ Tấn Sĩ nói.
Lần quan sát mổ não bằng robot đó, bác sĩ Tấn Sĩ nhìn thấy được các bó sợi thần kinh trong não người, vốn là các cấu trúc trước đây chỉ có thể hình dung qua lý thuyết giải phẫu học. "Tôi nghĩ mình đã tìm được lời giải cho câu hỏi làm sao để mổ não giảm thiểu tối đa biến chứng", bác sĩ chia sẻ, giải thích các bó dẫn truyền thần kinh được hiển thị rõ ràng sẽ giúp phẫu thuật viên xác định chính xác ranh giới giữa tổn thương và vùng chức năng. Từ đó, phẫu thuật viên tránh xâm lấn vào những cấu trúc quyết định chức năng thị giác, thính giác, xúc giác, vận động hay ngôn ngữ của người bệnh.
Bác sĩ Chu Tấn Sĩ đang thực hiện phẫu thuật não với sự hỗ trợ của robot AI Modus V Synaptive.
Trong phẫu thuật thần kinh, mỗi vùng não hay bó dẫn truyền thần kinh bị tổn thương đều đồng nghĩa với người bệnh sẽ mất vĩnh viễn các chức năng liên quan. Lâu nay, các bác sĩ mổ theo cách truyền thống, dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm và xem xét hình ảnh giải phẫu bằng mắt thường, tỷ lệ di chứng sau mổ cao.
Thời điểm ấy, công nghệ phẫu thuật bằng robot mới xuất hiện khoảng hai năm và tại Mỹ cũng chỉ có ở một số ít trung tâm ứng dụng. Trong những chuyến đi Mỹ vào năm 2017 và đầu 2018, bác sĩ Tấn Sĩ chỉ được tiếp cận ở mức phòng thí nghiệm, quan sát cách hệ thống dựng hình, mô phỏng mà chưa thể vào phòng mổ theo dõi trực tiếp. Trở về, ông tìm cơ hội quay lại, giới thiệu cho bệnh viện tại Mỹ một bệnh nhân u não từ Việt Nam sang phẫu thuật, với điều kiện ông tham gia vào phòng mổ trong vai trò phiên dịch. Đề nghị này được chấp thuận.
Bệnh nhân này là một doanh nhân tuổi trung niên khám tại Việt Nam phát hiện u não nằm sát vùng chức năng quan trọng, nguy cơ ảnh hưởng vận động và ngôn ngữ cao. Ông mong muốn được tiếp cận phương pháp phẫu thuật hiện đại nhất. Lúc ấy, bác sĩ Tấn Sĩ tư vấn ông sang Mỹ để thực hiện ca mổ não bằng robot AI Modus V Synaptive với phương pháp "vô cảm thức tỉnh".
Trong ca mổ não năm đó, người bệnh gần như tỉnh táo suốt quá trình phẫu thuật. Bác sĩ yêu cầu bệnh nhân nói chuyện hoặc cử động tay chân tương ứng với từng vị trí can thiệp, nhằm kiểm soát ranh giới khối u, đánh giá trực tiếp chức năng vận động, giúp bảo tồn các cấu trúc não lành, giảm nguy cơ liệt, rối loạn ngôn ngữ, phục hồi nhanh sau phẫu thuật.
"Ca mổ được thực hiện tại Mỹ với chi phí gần 200.000 USD, thời đó phương pháp này còn rất mới tại Mỹ và các nước châu Âu, chưa có ở Việt Nam", bác sĩ Tấn Sĩ nói. Bệnh nhân này hồi phục tốt và xuất viện sau một ngày phẫu thuật.
Sau đó, bác sĩ Tấn Sĩ được đào tạo chuyên sâu tại Mỹ và Thụy Sĩ năm 2017-2019, trước khi đưa hệ thống robot AI Modus V Synaptive phẫu thuật thần kinh về Việt Nam.
Các bác sĩ đang thực hiện ca mổ cấp cứu đột quỵ xuất huyết não dưới sự hỗ trợ của robot Modus V Synaptive.
Năm 2019, hệ thống robot đầu tiên được triển khai thí điểm tại Bệnh viện Nhân dân 115 TP HCM. Tại đây, bác sĩ Tấn Sĩ thực hiện ca mổ u não bằng robot tích hợp trí tuệ nhân tạo đầu tiên cho một bệnh nhân nữ 67 tuổi, quê Tây Ninh. Ca mổ sau đó được Giáo sư Amin Kassam, Phó Chủ tịch Viện Nghiên cứu Thần kinh Aurora (Mỹ), xác nhận là ca mổ não bằng robot AI thành công đầu tiên tại châu Á.
Đại dịch Covid-19 bùng phát khiến toàn bộ hoạt động thí điểm phải tạm dừng. Năm 2020, vì nhiều yếu tố khách quan, hệ thống không thể tiếp tục vận hành và phải hoàn trả lại cho nhà sản xuất. "Có thời điểm tôi nghĩ mình sẽ không còn cơ hội tiếp tục theo đuổi phẫu thuật robot nữa", bác sĩ Tấn Sĩ nhớ lại.
Toàn cảnh phòng mổ phẫu thuật bằng robot.
Hai năm sau, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM đầu tư ứng dụng hệ thống robot AI Modus V Synaptive này và được Bộ Y tế cấp phép sau đó, bác sĩ Tấn Sĩ cùng êkíp phẫu thuật thần kinh của bệnh viện thực hiện nhiều ca phẫu thuật lớn, có trường hợp từng được xem là "không thể can thiệp". Như cô gái trẻ yếu liệt suốt 6 năm vì khối u thân não, nguy cơ tử vong hoặc tàn phế vĩnh viễn sau mổ, song sau mổ bằng robot nay có thể đi trở lại gần như bình thường. Một em bé 5 tuổi có khối u nằm sâu 8 cm trong não, được robot phẫu thuật bóc tách phần lớn u, bảo toàn chức năng thần kinh đang phát triển.
Robot AI hỗ trợ phẫu thuật cấp cứu nhiều người bệnh đột quỵ xuất huyết não nhập viện muộn, đã qua "giờ vàng", nguy cơ tử vong cao, có thể hồi phục chức năng vận động và nhận thức.
Theo bác sĩ Tấn Sĩ, khả năng này có được nhờ robot AI cho phép tích hợp, hòa hình dữ liệu CT, MRI, DTI, DSA... ngay từ trước mổ để bác sĩ mổ mô phỏng trên phần mềm, chủ động lựa chọn đường vào ngắn nhất, chính xác nhất và tránh xâm lấn mô não lành. Trong lúc mổ, bác sĩ mở hộp sọ với đường rất nhỏ (chỉ bằng 1/5 so với phương pháp mổ kinh điển). Từng thao tác của bác sĩ được robot kiểm soát chuẩn từng milimet theo thời gian thực, hạn chế tối đa sai lệch có thể dẫn đến di chứng vĩnh viễn. Qua đó, bệnh nhân hạn chế tổn thương, giảm mất máu, giảm đau, hồi phục nhanh hơn, bảo toàn được tối đa các chức năng.
Bác sĩ Tấn Sĩ tư vấn cho một người bệnh sau phẫu thuật bằng robot Modus V Synaptive.
Robot AI trong phẫu thuật não và tủy sống giúp tăng tỷ lệ thành công cao lên hơn 95%, giảm 79% lượng máu mất trong quá trình phẫu thuật, giảm 40% thời gian nằm viện; đồng thời chi phí điều trị thấp hơn hàng chục lần so với thực hiện tại Mỹ cùng công nghệ. Tỷ lệ hồi phục ở bệnh nhân sau phẫu thuật robot tại Bệnh viện Tâm Anh ghi nhận gần như 100% không có biến chứng nặng.
Đến nay, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM đã thực hiện thành công hơn 200 ca phẫu thuật não và tủy sống bằng robot AI, kết quả này vừa được xác lập kỷ lục Việt Nam và kỷ lục châu Á trong buổi lễ công bố diễn ra vào ngày 26/2.
"Giá trị không nằm ở những kỷ lục mà ở cơ hội sống và chất lượng điều trị cho người bệnh", bác sĩ Tấn Sĩ nói, thêm rằng hướng đến xây dựng một hệ sinh thái phẫu thuật thần kinh hiện đại, nơi mà người bệnh trong nước được tiếp cận công nghệ mổ não tiên tiến và an toàn với chi phí hợp lý. Trong tương lai gần, ông kỳ vọng Việt Nam sẽ vươn lên trở thành trung tâm phẫu thuật thần kinh bằng robot của khu vực.
Trọng Nghĩa
Ảnh:
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
Quan sát một ca phẫu thuật não bằng robot AI gần 10 năm trước tại Mỹ, bác sĩ Chu Tấn Sĩ biết đây chính là lời giải cho câu hỏi "cách nào giảm di chứng sau mổ".
ThS.BS.CKII Chu Tấn Sĩ, 61 tuổi, Trưởng khoa Ngoại Thần kinh - Cột sống, Trung tâm Khoa học Thần kinh, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM, vẫn nhớ như in lần quan sát trực tiếp một ca mổ não bằng robot AI tại Mỹ gần 10 năm trước.
Ông nhớ cảm giác bất ngờ khi thấy cánh tay robot linh hoạt, định vị thần kinh hiện đại với hình ảnh các bó dẫn truyền thần kinh (DTI) hiện rõ trên màn hình ngay trong lúc phẫu thuật bệnh nhân. Ca mổ để lại ấn tượng rất mạnh cho bác sĩ Tấn Sĩ, bởi hơn 30 năm cầm dao phẫu thuật não, ông luôn trăn trở: vì sao cùng một loại u ở não, cùng một kỹ thuật, có người sau mổ vẫn giữ được khả năng vận động và ngôn ngữ, nhưng có người lại có di chứng nặng nề.
Phẫu thuật não, nhất là phẫu thuật lấy khối u, là một trong những can thiệp phức tạp nhất trong ngoại khoa thần kinh vì bác sĩ phải thao tác gần các vùng não kiểm soát vận động, ngôn ngữ, nhận thức và các chức năng sống còn khác. Nguy cơ cao gây ra các biến chứng như rối loạn thần kinh như yếu liệt, rối loạn vận động, ngôn ngữ và co giật...
"Đó là lý do tôi và nhiều đồng nghiệp luôn muốn tìm 'lời giải' phẫu thuật thần kinh an toàn hơn cho người bệnh", bác sĩ Tấn Sĩ nói.
Lần quan sát mổ não bằng robot đó, bác sĩ Tấn Sĩ nhìn thấy được các bó sợi thần kinh trong não người, vốn là các cấu trúc trước đây chỉ có thể hình dung qua lý thuyết giải phẫu học. "Tôi nghĩ mình đã tìm được lời giải cho câu hỏi làm sao để mổ não giảm thiểu tối đa biến chứng", bác sĩ chia sẻ, giải thích các bó dẫn truyền thần kinh được hiển thị rõ ràng sẽ giúp phẫu thuật viên xác định chính xác ranh giới giữa tổn thương và vùng chức năng. Từ đó, phẫu thuật viên tránh xâm lấn vào những cấu trúc quyết định chức năng thị giác, thính giác, xúc giác, vận động hay ngôn ngữ của người bệnh.
Bác sĩ Chu Tấn Sĩ đang thực hiện phẫu thuật não với sự hỗ trợ của robot AI Modus V Synaptive.
Trong phẫu thuật thần kinh, mỗi vùng não hay bó dẫn truyền thần kinh bị tổn thương đều đồng nghĩa với người bệnh sẽ mất vĩnh viễn các chức năng liên quan. Lâu nay, các bác sĩ mổ theo cách truyền thống, dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm và xem xét hình ảnh giải phẫu bằng mắt thường, tỷ lệ di chứng sau mổ cao.
Thời điểm ấy, công nghệ phẫu thuật bằng robot mới xuất hiện khoảng hai năm và tại Mỹ cũng chỉ có ở một số ít trung tâm ứng dụng. Trong những chuyến đi Mỹ vào năm 2017 và đầu 2018, bác sĩ Tấn Sĩ chỉ được tiếp cận ở mức phòng thí nghiệm, quan sát cách hệ thống dựng hình, mô phỏng mà chưa thể vào phòng mổ theo dõi trực tiếp. Trở về, ông tìm cơ hội quay lại, giới thiệu cho bệnh viện tại Mỹ một bệnh nhân u não từ Việt Nam sang phẫu thuật, với điều kiện ông tham gia vào phòng mổ trong vai trò phiên dịch. Đề nghị này được chấp thuận.
Bệnh nhân này là một doanh nhân tuổi trung niên khám tại Việt Nam phát hiện u não nằm sát vùng chức năng quan trọng, nguy cơ ảnh hưởng vận động và ngôn ngữ cao. Ông mong muốn được tiếp cận phương pháp phẫu thuật hiện đại nhất. Lúc ấy, bác sĩ Tấn Sĩ tư vấn ông sang Mỹ để thực hiện ca mổ não bằng robot AI Modus V Synaptive với phương pháp "vô cảm thức tỉnh".
Trong ca mổ não năm đó, người bệnh gần như tỉnh táo suốt quá trình phẫu thuật. Bác sĩ yêu cầu bệnh nhân nói chuyện hoặc cử động tay chân tương ứng với từng vị trí can thiệp, nhằm kiểm soát ranh giới khối u, đánh giá trực tiếp chức năng vận động, giúp bảo tồn các cấu trúc não lành, giảm nguy cơ liệt, rối loạn ngôn ngữ, phục hồi nhanh sau phẫu thuật.
"Ca mổ được thực hiện tại Mỹ với chi phí gần 200.000 USD, thời đó phương pháp này còn rất mới tại Mỹ và các nước châu Âu, chưa có ở Việt Nam", bác sĩ Tấn Sĩ nói. Bệnh nhân này hồi phục tốt và xuất viện sau một ngày phẫu thuật.
Sau đó, bác sĩ Tấn Sĩ được đào tạo chuyên sâu tại Mỹ và Thụy Sĩ năm 2017-2019, trước khi đưa hệ thống robot AI Modus V Synaptive phẫu thuật thần kinh về Việt Nam.
Các bác sĩ đang thực hiện ca mổ cấp cứu đột quỵ xuất huyết não dưới sự hỗ trợ của robot Modus V Synaptive.
Năm 2019, hệ thống robot đầu tiên được triển khai thí điểm tại Bệnh viện Nhân dân 115 TP HCM. Tại đây, bác sĩ Tấn Sĩ thực hiện ca mổ u não bằng robot tích hợp trí tuệ nhân tạo đầu tiên cho một bệnh nhân nữ 67 tuổi, quê Tây Ninh. Ca mổ sau đó được Giáo sư Amin Kassam, Phó Chủ tịch Viện Nghiên cứu Thần kinh Aurora (Mỹ), xác nhận là ca mổ não bằng robot AI thành công đầu tiên tại châu Á.
Đại dịch Covid-19 bùng phát khiến toàn bộ hoạt động thí điểm phải tạm dừng. Năm 2020, vì nhiều yếu tố khách quan, hệ thống không thể tiếp tục vận hành và phải hoàn trả lại cho nhà sản xuất. "Có thời điểm tôi nghĩ mình sẽ không còn cơ hội tiếp tục theo đuổi phẫu thuật robot nữa", bác sĩ Tấn Sĩ nhớ lại.
Toàn cảnh phòng mổ phẫu thuật bằng robot.
Hai năm sau, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM đầu tư ứng dụng hệ thống robot AI Modus V Synaptive này và được Bộ Y tế cấp phép sau đó, bác sĩ Tấn Sĩ cùng êkíp phẫu thuật thần kinh của bệnh viện thực hiện nhiều ca phẫu thuật lớn, có trường hợp từng được xem là "không thể can thiệp". Như cô gái trẻ yếu liệt suốt 6 năm vì khối u thân não, nguy cơ tử vong hoặc tàn phế vĩnh viễn sau mổ, song sau mổ bằng robot nay có thể đi trở lại gần như bình thường. Một em bé 5 tuổi có khối u nằm sâu 8 cm trong não, được robot phẫu thuật bóc tách phần lớn u, bảo toàn chức năng thần kinh đang phát triển.
Robot AI hỗ trợ phẫu thuật cấp cứu nhiều người bệnh đột quỵ xuất huyết não nhập viện muộn, đã qua "giờ vàng", nguy cơ tử vong cao, có thể hồi phục chức năng vận động và nhận thức.
Theo bác sĩ Tấn Sĩ, khả năng này có được nhờ robot AI cho phép tích hợp, hòa hình dữ liệu CT, MRI, DTI, DSA... ngay từ trước mổ để bác sĩ mổ mô phỏng trên phần mềm, chủ động lựa chọn đường vào ngắn nhất, chính xác nhất và tránh xâm lấn mô não lành. Trong lúc mổ, bác sĩ mở hộp sọ với đường rất nhỏ (chỉ bằng 1/5 so với phương pháp mổ kinh điển). Từng thao tác của bác sĩ được robot kiểm soát chuẩn từng milimet theo thời gian thực, hạn chế tối đa sai lệch có thể dẫn đến di chứng vĩnh viễn. Qua đó, bệnh nhân hạn chế tổn thương, giảm mất máu, giảm đau, hồi phục nhanh hơn, bảo toàn được tối đa các chức năng.
Bác sĩ Tấn Sĩ tư vấn cho một người bệnh sau phẫu thuật bằng robot Modus V Synaptive.
Robot AI trong phẫu thuật não và tủy sống giúp tăng tỷ lệ thành công cao lên hơn 95%, giảm 79% lượng máu mất trong quá trình phẫu thuật, giảm 40% thời gian nằm viện; đồng thời chi phí điều trị thấp hơn hàng chục lần so với thực hiện tại Mỹ cùng công nghệ. Tỷ lệ hồi phục ở bệnh nhân sau phẫu thuật robot tại Bệnh viện Tâm Anh ghi nhận gần như 100% không có biến chứng nặng.
Đến nay, Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh TP HCM đã thực hiện thành công hơn 200 ca phẫu thuật não và tủy sống bằng robot AI, kết quả này vừa được xác lập kỷ lục Việt Nam và kỷ lục châu Á trong buổi lễ công bố diễn ra vào ngày 26/2.
"Giá trị không nằm ở những kỷ lục mà ở cơ hội sống và chất lượng điều trị cho người bệnh", bác sĩ Tấn Sĩ nói, thêm rằng hướng đến xây dựng một hệ sinh thái phẫu thuật thần kinh hiện đại, nơi mà người bệnh trong nước được tiếp cận công nghệ mổ não tiên tiến và an toàn với chi phí hợp lý. Trong tương lai gần, ông kỳ vọng Việt Nam sẽ vươn lên trở thành trung tâm phẫu thuật thần kinh bằng robot của khu vực.
Trọng Nghĩa
Ảnh:
Bệnh viện Đa khoa Tâm Anh
